Tenor la statistica dals edifizis e da las abitaziuns dumbrava il chantun Grischun per la fin da l'onn 2024: 75'024 edifizis cun utilisaziun d'abitar e 185'989 abitaziuns. Durant ils ultims onns è il dumber d'abitaziuns en il Grischun creschì cuntinuadamain. Tuttina datti en bleras vischnancas grischunas ina stgarsezza d'abitaziuns.
Per il prim da zercladur 2025 eran tenor la dumbraziun da las abitaziuns vidas – che la Confederaziun fa mintg'onn per l'entira Svizra – libras 1'062 unitads d'abitar en Grischun. Quai correspunda ad ina quota d'abitaziuns vidas da 0,57% en l'entir chantun.
La quota la pli gronda da las abitaziuns vidas – cumpareglià cun l'effectiv total d'abitaziuns – han en Grischun las regiuns Moesa (2,55%) e Bernina (2,34%). La quota è en relaziun cun las ulteriuras regiuns grischuns relativamain auta. Quai sa mussa spezialmain en cumparegliaziun cun la regiun Plessur, nua che la quota munta a 0,22% sco er cun las regiuns Alvra e Landquart cun mintgamai 0,33%.
Entant che las quotas d'abitaziuns vidas èn plitost pli autas en regiuns pli isoladas, sa mussa en autras regiuns in maletg tut auter: en las regiuns Plessur, Landquart, Alvra sco er en l'Engiadina, en Surselva ed en il Partenz/Tavau èn las quotas cleramain sut la marca dad 1%.
Là procura ina pli gronda dinamica economica, ina meglra cuntanschibladad e – betg il davos – la gronda dumonda da spazi d'abitar en ils territoris cun caracter turistic che las abitaziuns vegnan occupadas svelt e ch'ellas n'èn strusch vidas. La cumparegliaziun mussa quant ferm che ils facturs regiunals da structura e da lieu caracteriseschan la dumonda da spazi d'abitar en il Grischun.
Motivs pussaivels per las differenzas en il chantun
Per questas differenzas datti plirs motivs pussaivels. Gist en il cas da Moesa e Bernina – duas regiuns che valan plitost sco isoladas e main bain accessiblas – vesan ins che lur attractivitad per las abitantas ed ils abitants è sa reducida.
Er economicamain na pon regiuns sco Moesa e Bernina betg concurrer cun ils centers chantunals: il dumber da plazzas da lavur è pli pitschen, la diversitad da las branschas è pli pitschna – correspundentamain pli flaivla è la dumonda per spazi d'abitar.
Vitiers vegnan svilups demografics che caracteriseschan regiuns isoladas. L'emigraziun, la quota creschenta da glieud veglia ed ina digren da chasadas giuvnas han per consequenza che las abitaziuns restan pli ditg vidas.
Han las segundas abitaziuns in effect?
Tenor l'analisa da basa chantunala davart il martgà d'abitaziuns en il Grischun vegn falsifitgada levamain la quota d'abitaziuns vidas perquai che las abitaziuns secundaras vegnan quintadas en l'effectiv total, schebain ch'ellas n'èn strusch relevantas per la valitaziun d'abitaziuns vidas.
Pli impurtant è dentant in auter effect: la gronda dumonda d'abitaziuns da vacanzas respectivamain d'abitaziuns secundaras ha diminuì ils ultims onns supplementarmain la purschida d'emprimas abitaziuns.
Per regiuns dumandadas turisticamain (Engiadina, Partenz/Tavau, Surselva) signifitga quai che bleras abitaziuns vegnan utilisadas sco abitaziuns secundaras – ellas na paran betg dad esser vidas, perquai ch'ellas èn effectivamain abitadas u perquai ch'ellas vegnan dadas a fit turisticamain. Il resultat è ina quota d'abitaziuns vidas pli bassa.
En regiuns main dumandadas (p.ex. Moesa, Bernina) na datti strusch ina dumonda per abitaziuns secundaras. Quai ha la consequenza che dapli abitaziuns èn effectivamain vidas perquai ch'ellas n'èn betg dumandadas sco emprima u sco segunda abitaziun. Il resultat è ina quota d'abitaziuns vidas pli auta.
Svilup cuntradictoric
Il Grischun ha in svilup cuntradictoric sin il martgà d'abitaziuns: d'ina vart s'augmenta il dumber d'abitaziuns vidas, da l'autra vart resta il spazi d'abitar stgars en bleras parts dal chantun.
La quota d'abitaziuns vidas vegn per part sfalsifitgada perquai che er abitaziuns secundaras vegnan quintadas en il dumber total. Il medem mument sa mussa ch'ina part da l'effectiv d'abitaziuns vegn utilisà pli e pli per autras utilisaziuns – per exempel sco abitaziuns da vacanzas u sco abitaziuns secundaras. Quai metta sut squitsch supplementarmain il martgà per emprimas abitaziuns permanentas e contribuescha a las stretgas.
La consequenza è in cuntrasten l'entir chantun: dapli abitaziuns vidas là, nua che la dumonda è debla, ed a medem temp ina stgarsezza pli e pli gronda en lieus dumandads. Tut en tut sa mussi ch'il martgà d'abitaziuns en il Grischun è fermamain en moviment – caracterisà da las utilisaziuns midadas, dals trends demografics e d'ina dumonda repartida inegualmain.