Lavurar sco cunfinari en il Grischun n'è finanzialmain betg pli uschè attractiv. «Avant intgins mais ha per l'emprima giada en ils quatter onns dapi che jau sun tar la Repower in giuven da la Vuclina refusà nossa offerta, perquai che nus pajavan pli pauc che per ina plazza equivalenta a Milaun», ha ditg Dario Castagnoli envers «Grigioni Sera». El è commember da la direcziun da Repower domicilià a Poschiavo.
L'aspect fiscal ha pegiurà considerablamain la situaziun dals cunfinaris, e per nus è quai cleramain in problem.
Stgars trais onns suenter che la nova cunvegna da taglia tranter la Svizra e l'Italia è entrada en vigur èn las consequenzas era da sentir en la Val Poschiavo.
En il chantun Grischun è stà da registrar dal 2002 fin il 2024 in augment constant dal dumber da cunfinaris, silsuenter ha cumenzà ina fasa da retardaziun. L'emprim quartal 2026 han lavurà en il chantun Grischun passa 10’200 cunfinaris, da quels era bun 90% domiciliads en l'Italia.
L'attractivitad per cunfinaris variescha tenor branscha
Tut tenor branscha d'occupaziun vesa la situaziun ora different. En il sectur da sanadad per exempel po la differenza da paja tranter l'Italia e la Svizra far vinavant attractiv plazzas da lavur en il Grischun, sco Maurizio Michael, president dal Center da sanadad Bregaglia, declera.
En la branscha da construcziun è l'Engiadina anc adina popular tar lavurers da la Lumbardia. Quai surtut per ils cunfinaris da blers onns, sco quai ch'il president da l'Uniun grischuna dals impressaris Maurizio Pirola constatescha: «In motiv è che las pajas èn marcantamain pli autas ch'en autras branschas.» Ma ils effects da la nova cunvegna da taglia sa fan era valair en la branscha da construcziun. «Nus avain in pau dapli problems cun ils novs cunfinaris; il dumber da quels è sa reducì, sco er il dumber d'annunzias ch'els inoltreschan per vegnir engaschads».
Quai vegn ad esser in problem en in pèr onns
Pirola di: «Sch'ils cunfinaris pli vegls van en pensiun, ans vegnan a mancar novas forzas da lavur.»
La situaziun durant la pandemia è stada mendra
Avant quatter u tschintg onns, suenter la pandemia, saja la recrutaziun da persunal percunter stada ina incumbensa bler pli difficila, di Claudio Dietrich, possessur da l'hotel Waldhaus cun blera tradiziun a Segl-Maria. «In pèr onns è la situaziun stada difficila, ma ussa è la situaziun sa calmada in pau. I n'è betg uschia ch'i fiss vegnì simpel, ma nus survegnin dapli annunzias.»
Il pli malempernaivel saja, tenor l'hotelier, la malsegirtad quant autas che las taglias èn ch'ils novs cunfinaris en l'Italia ston pajar, quai saja il punct il pli difficil. Sco patrun da lavur veglia ins gugent dir a las emploiadas ed ils emploiads quants daners ch'els prendian a chasa la fin dal mais.
Gist la branscha da turissem è tenor il manader dal departament d'economia publica, Marcus Caduff, pertutgada il pli fitg dal ristg d'ina mancanza da cunfinaris. «La differenza da paja am para adina pli pitschna, ed jau na sai betg, sch'els fissan pronts da far in viadi da duas uras, sch'el vegniss anc pli pitschen.»
Tge èn soluziuns pussaivlas?
Tenor Dario Castagnoli: «La fin finala è il martgà natiralmain in martgà da la dumonda e da l'offerta. Sche nus constatain che nossas pajas per tscherts profils n'èn effectivamain betg cumpetitivas, n'avain nus nagina'autra schelta che d'augmentar ellas.»
