Las 9 vischnancas han decis, e tuttas han approvà il project e las cunvegnas da prestaziun. A Bever (137 votantas e votants), Silvaplauna (114), Segl (109), Puntraschigna (348), La Punt Chamues-ch (117), Madulain e Samedan (429) è il resultat schizunt stà unanim.
A Schlarigna (217) vegn era tut approvà senza cuntravusch; mo tar la cunvegna «ospital» hai dà 1 abstenziun. A S-chanf aveva la suprastanza recumandà in Na, la radunanza communala ha però decis cler tar la dumonda da la lescha (94 Gea : 14 Na) e tar las cunvegnas (104 Gea : 7 Na).
Mintgatant dovri pliras rundas. Uss hai dentant funcziunà e quai è bel.
In grond levgiament e plaschair per Selina Nicolay, la presidenta da la SGO. «Mintgatant dovri pliras rundas. Uss hai dentant funcziunà e quai è bel», uschia Nicolay envers RTR.
Il project ha pretendì che almain 7 da las 11 vischnancas che ston era represchentar almain 50% da la populaziun ston dir gea. Actualmain èsi 9 vischnancas che represchentan bun 60% da la populaziun. Uschia è il project approvà. Las vischnancas da Zuoz e San Murezzan decidan anc l'entschatta mars, schebain far part.
Tge ch'è previs e pertge
- Betg pli SGO, mabain Sanadura - la discussiun
- La differenza SGO e Sanadura
- Votaziun a curta vista – in problem?
- Quai fiss capità tar in Na
- Quai capita cun il Gea
La populaziun da l'Engiadin'Ota aveva gia refusà l'onn passà duas cunvegnas da prestaziun per spendrar il provediment da sanadad en l'Engiadin'Ota. Ussa hai duvrà ina nova organisaziun per reglar a moda lianta responsabladads, finanziaziuns e direcziun dal provediment da sanadad. La SGO ha danov sviluppà in project da transfurmaziun ch'è però bainspert fruntà sin opposiziun.
Part dal project fan:
- la lescha per fundar l'instituziun da dretg public «Sanadura»
- las 3 cunvegnas da prestaziun, «Ospital», «Centers da vegliadetgna», «Spitex»
Approvada è questa schliaziun, sche almain 7 da las 11 vischnancas din gea, e sche questas cumpiglian almain la mesadad da la populaziun cun dretg da vuschar.
La SGO – la fundaziun per il provediment da sanadad en l'Engiadin'Ota – è actualmain en in moratori e daventa insolventa la fin da mars – e sto suenter en liquidaziun. Perquai dovri ina nova organisaziun purtadra che regla a moda lianta las responsabladads, la finanziaziun e la direcziun dal provediment da sanadad. Quai empermetta tenor la SGO il nov project.
Sche questa schliaziun na fiss betg vegnida realisada, lura fiss l'Ospital d'Engiadin'Ota vegnì serrà, ha annunzià e communitgà la SGO. Cun questa schliaziun possian ins almain spendrar ina part da las plazzas en l'ospital e stoppia relaschar 48 persunas tras la reducziun da la purschida. Suenter ils projects refusads e curta avant l'insolvenza saja quai la ultima e suletta pussaivladad.
Betg pli SGO, mabain Sanadura
La Fundaziun SGO ha preschentà la proposta per il futur dal provediment da sanadad.
I duai dar ina instituziun da dretg public. Proponì è il num «Sanadura». Quella cuntegna in cussegl da sanadad cun represchentants e represchentantas da tut las vischnancas da l’Engiadin’Ota, plinavant in cussegl administrativ cun 5 fin 7 persunas, ina cumissiun da gestiun ed in revisur.
Tge è la differenza tar la veglia organisaziun?
Per l'ina na manass la nova organisaziun betg directamain las purschidas da sanadad da l'Engiadin'Ota. I vegn differenzià tranter purschidas che la Sanadura cumprass en, sco per exempel la gestiun da l'ospital regiunal a Samedan – e purschidas che la Sanadura po manar sezza, na sto dentant betg.
La SGO manava directamain las instituziuns da sanadad en l'Engiadin'Ota – cun la direcziun ch'era part da la structura da la SGO. Actualmain n'èsi betg previs en la Sanadura d'avair ina direcziun – il cussegl administrativ manass las fatschentas operativas.
Per l'autra na dessi cun la nova structura nagin obligatori dad unanimitad. Enfin uss stuevan tut las vischnancas approvar novas cunvegnas.
Cura che l'instituziun da dretg public «Sanadura» è fundada vegnan las decisiuns davart novas cunvegnas avant il pievel a l'urna. I dovra lura ina maioritad dubla – pia ston 6 da las 11 vischnancas dir Gea, plus dapli che la mesadad da las persunas che voteschan. Igl è il medem modus sco sin nivel federal ina votaziun davart in'iniziativa. Quella dovra la maioritad dals chantuns e dal pievel.
L'emprima votaziun – che decida davart la nova lescha e las cunvegnas da prestaziun – ha anc in modus pli spezial.
Fundaziun da la Sanadura
Per pudair fundar la Sanadura sto vegnir approvada la lescha correspundenta. Quella reglescha ils dretgs e las obligaziuns da l'instituziun dal dretg public. La nova instituziun na prevesia en emprima lingia betg da manar sezza las purschidas da sanadad – mabain da cumprar en quellas. Explicit sclaus vegn la gestiun da l'ospital regiunal a Samedan. L'incumbensa centrala è da contrahar e cumprar las prestaziuns necessarias sin il martgà liber.
Per fundar la Sanadura dovri 2,5 milliuns francs capital da dotaziun – ed ina contribuziun annuala dad 0,5 milliuns francs per il manaschi. Ils custs per mintga vischnanca sa basan sin la clav da repartiziun da la regiun Malögia (senza la Bregaglia). Vitiers vegnan ils custs da las cunvegnas da prestaziun.
Cunvegnas da prestaziun
Sper la votaziun per la lescha vegn era votà davart novas cunvegnas da prestaziun transitoricas per las differentas purschidas da sanadad en la regiun. Quellas van mo en vigur sche la lescha vegn acceptada. Las cunvegnas da prestaziun vegnan fatgas tranter las vischnancas e la Sanadura – che cumpra lura las prestaziuns necessarias.
L'emprima cunvegna da prestaziun «Ospital» pussibilitescha a la Sanadura da far in contract cun la gruppa da l'Ospital chantunal a Cuira (KSGR) – la Clinica Gut tutga era tar questa gruppa. Tenor cunvegna surpiglia la gruppa la gestiun da l'ospital a partir dal prim d'avrigl 2026 – enfin ils 31 da december 2026. Quai per in pretsch da maximalmain 6,5 milliuns francs. Custs supplementars surpigliass la gruppa dal KSGR.
Las cunvegnas da prestaziun «Centers da vegliadetgna» e «Spitex» pertutgan las chasas da vegls Promulins e Du Lac, sco era la Spitex da l'Engiadin'Ota. Per questas purschidas datti actualmain ina cunvegna cun la SGO che cuvra deficits annuals dals centers da vegliadetgna da fin a 3 milliuns francs. Deficits da la Spitex vegnivan cuverts or dal agen capital. Quai n'è betg pli pussaivel pervi dal moratori da la SGO.
Las novas cunvegnas da prestaziun duain pussibilitar a la Sanadura da cuntinuar cun il manaschi dals centers da vegliadetgna e da la spitex enfin la fin dal 2026. I vegn plinavant mess a disposiziun a la Sanadura daners en furma d'emprests sco reserva da liquiditad. Ils custs vegnan repartids tenor la clav da repartiziun da las vischnancas participadas.
Modus da votaziun
Questa emprima votaziun na sto betg vegnir acceptada unanimamain da tut las vischnancas – sco fin uss, i na vala dentant era betg la maioritad dubla da las votaziuns futuras.
Per che la lescha vegnia acceptada ston 7 da las 11 vischnancas acceptar quella. Plinavant ston las vischnancas che din Gea represchentar almain la mesadad da la populaziun da la regiun da sanadad.
La lescha na vala betg per las vischnancas che din Na a la votaziun. Quellas na fan lura era betg part da las vischnancas purtadras e n'han nagin dretg da decider en il futur.
Il provediment da sanadad en las regiuns è dentant reglà cun ina lescha chantunala – las vischnancas èn obligadas da sa participar als custs – era sch'i na fan betg part da l'organisaziun purtadra.
Votaziun a curta vista – in problem?
9 da las 11 vischnancas purtadras ston decider a plitost curta vista en chaussa, gnanc in mais suenter che la votaziun è vegnida enconuschenta. Malgrà che la terminologia constat tenor lescha, possia tenor l’expert da dretg e democrazia Andreas Glaser il squitsch da temp esser in problem per la qualitad da la procedura da decisiun.
Normalmain discutesch'ins projects u grondas expensas sur temp pli lung, saja tras las medias ubain tras occurrenzas publicas. Dentant hajan las vischnancas er en quel cas realisà occurrenzas d’infurmaziun publicas. Uschia hajan ellas tenor Andreas Glaser fatg lur duair per cumpensar il deficit ch’il temp per s’infurmar plitost curt portia a la populaziun.
Era sch'i fiss meglier d’avair oravant pli ch'avunda temp per discutar ina chaussa, saja en quest cas in avantatg per la populaziun ch’ella possia insumma decider davart l’avegnir dal provediment da sanadad en l’Engiadin'Ota, uschia Andreas Glaser. Quai saja quasi in cumpromiss e dad in tschert punct da vista schizunt plitost in cas da cletg per la populaziun.
Tge fiss capità tar in Na?
Sche la lescha per fundar la Sanadura fiss vegnida refusada, n'avess il plan da sanaziun betg pudì cuntinuar. Lura avess la SGO stuì liquidar tut ils manaschis. E sche las singulas purschidas da sanadad avessan pudì cuntinuar, avess dependì da las decisiuns davart las singulas cunvegnas da prestaziun.
L'ospital fiss definitivamain vegnì serrà. Co che las vischnancas avessan organisà ils centers da vegliadetgna e la spitex fiss lura anc stà da sclerir.
Tge capita cun il Gea?
La lescha e las cunvegnas èn acceptadas e la Sanadura surpiglia a partir dal prim d'avrigl l'incumbensa d'organisar il provediment da sanadad. Ella elavura cunvegnas da prestaziun fixas per las differentas purschidas. Quellas vegnan lura l'atun 2026 a l'urna.