Siglir tar il cuntegn

Istorgia viva sut il tetg I tira in ventin dal sid tras il suler da la Chesa Planta

La stad ha lieu mintg'onn in vast program cultural en la Chesa Planta a Samedan. Tranter auter vegn er represchentà in teater. Plans architectonics dal 1760 han servì a l'autur Daniel Badraun sco punct da partenza per il toc «Vent dal sid». In’invista en las davosas emprovas.

Cun il titel «Vent dal sid» tematisescha il teater da stad en la Chesa Planta a Samedan da quest onn las sfidas enturn l’onn 1775. Las midadas socialas e politicas han era pertutgà la famiglia de Salis, quella famiglia che viveva da quel temp en la chasa signurila amez Samedan. L’autur samedrin Daniel Badraun ha scrit il toc aposta per il teater da stad, suenter ch’el aveva survegnì ils plans architectonics or da l’archiv da la chasa. Quels plans èn vegnids fatgs da quel temp, ma mess ad acta e n'èn mai vegnids realisads. Quest document e la figura da Pietro Solari eran la sbrinzla iniziala per il toc da quest onn.

Il resultat è in sguard enavos an il Samedan vegl d'avant passa 250 onns. L'autur ha però er cumbinà fatgs istorics cun elements fictivs e raquinta in'istorgia fitg moderna.

Person in historischer Kleidung posiert in einem Raum vor einem Fotografen.
Legenda: Il suler sco palc en la Chesa Planta a Samedan. FMR

La revolta culturala sibla tras il suler

La tematica dal toc mussa parallelas cun las sfidas dad ozendi areguard svilups socials e politics. Tschertezzas vegnan messas en dumonda. Uschia vegn schizunt messa en dumonda la dimora da la famiglia de Salis a Samedan. L'architect Pietro Solari vuleva construir or dal stil modern da quel temp ch'era inspirà dal stil talian. Il teater n'è damai betg mo ina recapitulaziun da l'epoca passada. Ils quitads, las debattas u er ils scumbigls ch'ins vesa sin tribuna pudessan en sasez er esser da quels dad ozendi.

Co dar vita a plans mai realisads?
Autur: Martina Shuler-Fluor manadra da gestiun e dal program da cultura

Il suler da la Chesa Planta sa transfurma pia er quest onn – per la quarta giada en seria dapi il 2023 – en ina tribuna per in toc teater che reflectescha il passà da la Chesa Planta. La manadra da gestiun e dal program da cultura da la Chesa Planta, Martina Shuler-Fluor, è persvadida che la Chesa Planta saja unica e zuppa in stgazi d'istorgias. Il toc mussa a medem temp las sfidas che siblan anc oz tras blers sulers engiadinais. P.ex. è era oz ina da las grondas sfidas per architects co ch'igl è pussaivel da mantegnair e renovar chasas engiadinaisas. Er la dumonda tge funcziun ch'in suler ha insumma en ina abitaziun d'ozendi è anc adina preschenta. La Chesa Planta dat cun il «Vent dal sid» in’atgna resposta a questa dumonda.

Il suler sco palc da l’istorgia

Per il solit vegn la tribuna inscenada d’in teater cun culissas. Betg en la Chesa Planta a Samedan. Quest suler era gia avant 250 onns probabel il vair lieu d'inscunter tranter ils de Salis e l’architect Solari. Il suler ha pia funcziunà sco palc per la dretga istorgia e funcziuna anc oz tuttina sco palc per laschar reviver las figuras da quella giada.

Silhouette einer Person in einem Raum mit dunkler Beleuchtung.
Legenda: FMR

Martina Shuler-Fluor ha gia il zercladur tradì en in’intervista ch’in «highlight» dal program da stad saja il teater «Vent dal sid». E quai pervi da la figura da Pietro Solari. Mintg'onn tscherna Martina Shuler-Fluor ina figura istorica che stat en connex cun la chasa e che Pietro Solari saja ina figura plain tensiun, enturn la quala ins po taisser in'istorgia.

La pli gronda sfida per la reschissura Riikka Läser è stada da dar vita ad in’istorgia sin tribuna sco quella che Daniel Badraun ha tessì. L’istorgia è ritga da fatgs istorics or da l’archiv. «Ma co be dar vita a plans mai realisads?», era la dumonda iniziala per la reschissura. «Cun questas figuras e cun quests acturs en questa culissa èsi gartegià.»

Taisser istorgias cun plans da construcziun

Sco er ils ultims onns ha servì in fund istoric sco punct da partenza per il teater. La basa dal toc da quest onn èn stads ils dretgs plans architectonics ch'èn vegnids fatgs il 1760 da l'architect vuclinais Pietro Solari. Tschertas figuras, sco Rudolf de Salis, ses figl Vinzens de Salis sco er l'architect han propi existì.

Drei Personen in historischer Kleidung und Sonnenbrillen posieren in einem Raum.
Legenda: Benjamin Hofer

Perfin vestgadira da quel temp sa chatta en la Chesa Planta e vegn mussada pass per pass en exposiziuns. Quest onn datti per exempel in’exposiziun cun il titel «Söldner, Diplomaten und Lebemänner – Geschichten aus den Kleiderschränken der Herren von Salis und von Planta» ch'è averta fin l'october. Betg mo ils vestgids, mabain er ils plans autentics da Pietro Solari duain vegnir inventarisads e descrits questa stad, en connex cun questa exposiziun. Igl èn pia ils elements reals dal toc «Vent dal sid». Autras figuras, surtut la chasarina Nesa, èn dentant fictivas.

A Sibila pia questa stad tras il suler da la Chesa Planta. La premiera dal teater «Vent dal sid» ha lieu sonda, ils 11 da fanadur a las 19:30. N'emblida betg in pullover dapli – e tira en il pierten, era sch’il vent vegn dal sid!

Artitgels legids il pli savens