Las votantas ed ils votants da Silvaplauna, Madulain e Zuoz han l'emna passada refusà ina nova cunvegna da prestaziun tranter las vischnancas e la Fundaziun per il provediment da sanadad Engiadin'Ota (SGO) che gestiunescha er l'ospital da Samedan. Cun quella decisiun croda la finanziaziun publica da bundant 50 milliuns francs che la SGO aveva dumandà. Sco che la SGO ha sezza annunzià suenter il Na, vegn ella sut questas cundiziuns ad esser insolventa la primavaira 2026 – ed ha perquai annunzià da dumandar in moratori.
En l'intervista respunda l'advocat David Brassel dumondas principalas davart il moratori. El è partenari da la chanzlia «Mätzler & Partner» a Sargans, ha sez er gia agi sco administratur en proceduras da moratori ed instruescha a la Scola auta professiunala da la Svizra Orientala la lescha da scussiun e concurs. En quella è er reglada la procedura da moratori.
FMR: David Brassel, tge è la finamira d'in moratori?
David Brassel: Cun il moratori emprov'ins d'impedir in concurs. Ins emprova d'evitar ch'ina societad ch'è arrivada en ina miseria economica sto vegnir schliada. Il resultat d'in moratori reussì è meglier ch'in concurs che custa plazzas da lavur e chaschuna in donn economic pli grond per tut ils participads e tut la regiun.
Sa differenziescha quella procedura tut tenor sort da la societad?
Da princip è la procedura adina la medema. Independent da quai sch'i sa tracta d'ina SA, d'ina Sarl, d'ina fundaziun u d'in'autra furma da societad – ed independent da la grondezza da la societad. Tut tenor grondezza e cumplexitad da la societad pertutgada e tut tenor quants emploiads ch'ella ha, ageschian ins però differentamain durant l'andament.
Tgi è involvì en in moratori?
Il moratori po vegnir dumandà da la societad ch'è smanatschada dal concurs. Ma er crediturs u il derschader pon proponer in moratori. Il derschader sto examinar la dumonda per in moratori e decider sche quel vegn concedì u na. El nominescha ina persuna externa sco administratur (per tudestg «Sachwalter») che maina lura la procedura. Per il solit èn pia involvids quatter partidas: Ina societad, ses crediturs, il derschader ed in administratur.
Tge èn las cundiziuns per conceder in moratori?
Sch'i sa tracta or da la vista dal derschader d'in cas senza speranza na po el betg conceder la dumonda per in moratori. In moratori na po betg esser abusiv mo per retardar in concurs. I sto almain esser presumabel che la societad pertutgada pudess vegnir sanada. Sche il debitur, pia la societad cun difficultads economicas, fa la dumonda per in moratori, sto ella surdar al derschader sia bilantscha, ses quint economic, ina planisaziun da liquiditad ed in plan provisoric da sanaziun. E sch'in creditur fa la dumonda per in moratori sto el mussar ch'el fiss legitimà da pretender che la procedura da concurs vegnia iniziada.
Po la societad ch'è en in moratori cuntinuar cun ses affar?
Gea, quai è in punct impurtant. Durant il moratori po il debitur – schebain mo sut controlla d'in administratur – manar enavant l'affar. Durant in concurs è quai auter, là vegnan immediatamain bloccadas tut las activitads e tut las valurs da facultad. Durant il moratori ha la societad pertutgada er protecziun dals crediturs: Scussiuns existentas vegnan sistidas, novas scussiuns na pon betg vegnir instradadas. Er proceduras giudizialas ed administrativas vegnan sistidas.
La lescha differenziescha tranter in moratori provisoric ed in moratori definitiv. Tge è la differenza tranter quellas duas fasas?
Il moratori provisoric dura fin quatter mais, prolungabel per ulteriurs quatter. Durant questa fasa fa in administratur extern in'analisa per sclerir sche la sanaziun è pussaivla. Il moratori protegia il debitur cunter proceduras giuridicas dals crediturs, ma limitescha era sia cumpetenza da disponer dal possess. Sche l'administratur vesa bunas schanzas per in accumodament cun ils crediturs, el dumonda in moratori definitiv. Quel dura normalmain tranter quatter e sis mais, prolungabel fin 24 mais. L'administratur elavura lura in accumodament, davart il qual ils crediturs decidan en ina radunanza.
È l'administratur extern insatgi che sto sanar la societad?
L'administratur n'è betg in sanader classic che fa plans per 10-20 onns. El è engaschà per gidar la societad or dal «schlamassel» e per organisar ina soluziun radschunaivla en il temp limità d'in moratori. Sia incumbensa è a curta vista, focussada sin ils debits e co als reducir. Sanar la societad a lunga vista n'è betg sia incumbensa primara. Sias incumbensas principalas èn: far in inventari dal possess, survegliar la gestiun, clamar ils quints, elavurar l'accumodament, convocar la radunanza da crediturs e rapportar al derschader.
Represchenta l'administratur primarmain ils interess dals crediturs?
L'administratur n'è betg mo il represchentant dals crediturs. El controllescha che la societad n'ageschia betg a disfavur dals crediturs durant il moratori e surveglia la gestiun. Excepziunalmain po il derschader al nominar sco manader da gestiun. Ma normalmain accumpogna l'administratur la gestiun. El è plitost in mediatur tranter debitur e crediturs, elavurond in sboz per l'accumodament. El skizzescha in cumpromiss pussaivel, convochescha la radunanza da crediturs per decider davart l'accumodament e, sche approvà, dumonda l'acconsentiment dal derschader.
Han tar in moratori tut ils crediturs ils medems dretgs per lur pretensiuns?
Na, tenor lescha as differenziescha tranter trais classas da crediturs. Resumà a la curta: Crediturs da l'emprima classa èn en sasez emploiadas ed emploiads cun pretensiuns da paja. Crediturs da segunda classa èn en sasez las segiradas socialas, uschia pia l'AVS, l'AI e las cassas da pensiun. Las pretensiuns da crediturs da l'emprima e segunda classa vegnan tractadas privilegiadamain. E la terza classa da crediturs cumpiglia tut ils auters crediturs, la mastergnanza, furniturs, uffizis etc. Quels ston per il solit renunziar ad ina part da lur pretensiuns.
Ina renunzia da paja n'è pia betg in'opziun en in accumodament?
Na, quai n'è nagina opziun. L'accumodament che l'administratur extern elavura sto prevair che tut las pretensiuns dals crediturs da l'emprima e segunda classa vegnan pajadas. Sche l'administratur constatescha ch'i mancan ils meds per quai, è arrivà il punct nua ch'ins sto constatar ch'il moratori n'è betg reussì.
Tge includa in accumodament?
I dat trais tips d'accumodaments: L'accumodament classic è ina uschenumnada cunvegna davart il pajament d'ina dividenda (per tudestg «Prozentvergleich»). Ils crediturs betg privilegiads na survegnan betg ina dividenda, in tschert pertschient da lur pretensiuns. Quai pon esser 5%, 25% u anc dapli – quai è cumplettamain avert. Ma per il solit ston els desister d'ina part da lur pretensiuns. Lura datti er la pussaivladad da far in accumodament cun fundaziun d'ina societad. Quai vul dir ch'ins funda ina societad da salvament che surpiglia las activas e cuntinuescha cun l'affar. Ils crediturs betg privilegiads vegnan lura, ditg en general, insumma satisfatgs cun ina participaziun vi da la societad per lur pretensiuns. La terza pussaivladad è in accumodament cun cessiun dal possess (per tudestg «Vermögensabtretung»), ina uschenumnada cunvegna da liquidaziun. Là surdat il debitur sias valurs da facultad als crediturs per ch'els possian lura partir quellas tranter els. Là essan nus lura gia fitg datiers dal concurs, la societad vegn en quel cas liquidada e schliada.
Cura finescha lura in moratori cun success?
Cur che l'accumodament vegn approvà dals crediturs da terza classa cun ils quorums necessaris e dal derschader.
Pon ins dir quant savens ch'in moratori finescha cun success, cura ch'el maina pia er ad in accumodament?
Davart quella dumonda na poss jau betg numnar cifras fundadas. Jau sez hai er gia fatg l'experientscha ch'ins stueva declerar concurs malgrà in moratori. Ma tuttina sun jau persvadì che il moratori è ina buna chaussa – nagin remiedi miraculus, ma ina segunda schanza. Er sche be ina part dals moratoris finescha cun in accumodament è quella procedura bain gia giustifitgada. Sco alternativa datti uschiglio be anc il concurs.