A Savognin è la nova chasa da scola che custa var 22 milliuns francs curt avant la fin. Gia avant l’avertura datti las emprimas sfidas: La sisavla classa che cumenza l’avust il nov onn da scola resta en il provisori da Naloz.
Nus avain discurrì cun la presidenta dal cussegl da scola da Surses, Gianna Sonder.
L’avust avra la nova scola Grava a Savognin. È tut sin buna via per la partenza dal nov onn da scola?
Gea, tut è sin buna via. Era il plazzal va enavant sco planisà, e nus essan vi da las planisaziuns per far midada la fin fanadur, l’entschatta d’avust, a Savognin en la nova chasa da scola.
Tge meglieraziuns porta la nova scola concret per scolaras e scolars, ed era per las persunas d’instrucziun?
Cun il nov bajetg a Grava avain nus in bajetg modern che vegn er ad ademplir ils basegns moderns. Nus avain grondas stanzas. Nus avain era l’infrastructura moderna, per exempel avunda bischlas da contact. Quai che n'era en la veglia scola simplamain betg il cas.
Atgnamain èsi stà previs che tut las classas primaras e la scolina van a scola en il nov bajetg da Grava. La sisavla classa primara resta però en la scola provisorica da Naloz dasper il Punt Crap. Pertge quai?
Quai è uss ina situaziun extraordinaria che nus avain extrem grondas annadas. Nus avain l’auter onn trais partiziuns da scoletta, plus anc duas annadas da la primara che nus avain repartì sin duas classas. Uschia n’avain per in onn betg avunda stanzas. Or da nossa vista fa quai dapli senn da laschar quellas duas classas anc in onn a Naloz. Uschia spargnain er anc ina giada da midar chasa. Uschigliò avessan nus stuì dischlocar vi a Barnagn e suenter a Grava. Ussa spargnain nus quels sforzs e custs.
Pli tard, in onn suenter, tanscha lura il plaz?
Exact, quella classa gronda va lura en la superiura. Là avain nus gia dividì la reala e la secundara. Là èsi avunda plaz, e quellas annadas che vegnan lura suenter en l’emprima classa, pon ins puspè manar en ina classa, uschia che nus avain ina stanza pli pauc che nus duvrain.
Ma tuttina, las cifras da scolars e scolaras èn gia enconuschentas ordavant. Han ins magari era planisà sbaglià?
Las cifras èn era in tant fluidas, i dat adina midadas. Nus avain ussa propi en l'annada ch'ha cumenzà en l’emprima classa 22 uffants. Ed igl èn vegnids vitiers famiglias cun uffants ch’han adina gist quella annada. Uschia che quella classa è ussa creschida enfin 26 uffants e cun 24 ston ins divider la classa. Quai savevan nus anc betg, cura che la scola è vegnida planisada. En general avain nus annadas plitost pli pitschnas, quai è ussa propi gist extraordinari. Era suenter quellas fermas annadas da pops da corona avain nus alura anc in pèr annadas ch’èn fermas. Pli tard vesain nus gia ussa che las cifras van enavos, e ch’i vegn a dar annadas da tranter 10-15 uffants.
Datti er dischavantatgs per las scolaras ed ils scolars en il nov onn da scola - surtut quels che ston ir en il bajetg da scola da Naloz?
I n'è natiralmain betg uschè flot che la plazza da pausa n'è betg gist davant chasa. Els ston alura ir vi sur la Punt Crap fin tar la nova scola sin la plazza da giugar. Quai vegn ad esser in dischavantatg. I n'è betg tut en il medem bajetg, però è tut manaivel. Igl è dad ir sur Punt Crap e lura èn ins era vi tar la sala da gimnastica. Uschia ch’jau crai che quels dischavantatgs sa tegnan en il rom.
Pertge stattan ils uffants che vegnan en la sisavla classa atgnamain en scola provisorica da Naloz? In bajetg plitost vegl e plitost pauc spazi. Na fissi betg meglier da mantegnair anc la scola da Salouf cun dapli spazi per in tschert temp?
La scola da Salouf è schont pli gronda e pli moderna. Però ils sforzs logistics èn bler pli gronds. Cunquai ch’i n'è betg a Savognin, avainsa d’avair curs da l’auto da posta spezials. Quai custa er relativ bler. Nus avain dad organisar la maisa da mezdi en dus lieus, la surveglianza supplementara da las scolastas dal rom u la logopeda. Tut quellas ch’èn en differentas classas, per quellas èsi simplamain in sforz da midar lieu - Naloz è manaivel. Quai pon ins anc cumbinar.
Dain in sguard a lunga vista: sche Vus resguardais las naschientschas ed il svilup demografic actual, è la grondezza da la nova scola Grava concepida avunda gronda?
Jau crai schon che quella è en sasez en in bun rom. Quai che nus vesain ussa da las annadas dal 2023 enfin 2025 - èn quai mintgamai 10 enfin 15 scolars per annada, uschia che quai na dat betg dapli ch’ina classa, alura tanschi. Nus avain sis stanzas da classa, duas scolettas plus ina stanza da reserva, ed anc ina stanza da musica. Uschia avessi da tanscher. Da l’autra vart avess'ins natiralmain pudì bajegiar ch’i tanscha era per quels cas extraordinaris. Quai n'avess jau betg chattà fair vers il pievel da Surses da simplamain suflar si e bajegiar anc pli grond che quai ch’i dovra.
En cas ch'i avess da dar l’avegnir bler dapli naschientschas en il Surses, dessi anc la pussaivladad d’engrondir la scola primara da Savognin. I dat in bajetg grond ed in pitschen: il pitschen pudessan ins engrondir. Tge fiss concret pussaivel da far là?
Exact. Cura che nus avain vis en il process, tge annadas che vegnan suenter quellas grondas, avain nus studegià las pussaivladads. Il bajetg pitschen cun la mensa è vegnì construì uschia ch’i fiss pussaivel d’auzar quel per in’auzada. Quai vul dir, ins avess da prender davent il tetg, pudess far anc in’auzada e metter ensi il tetg. Quai fiss in plan per l’avegnir.
La scola superiura quella resta en la scola Barnagn a Savognin. Datti en l’avegnir er problems cun il plaz cun saivair ch'i suondan classas pli grondas ils proxims onns?
Na, a Barnagn èsi gia adina vegnì partì en classa secundara e reala, uschia che l’annada vegn gia dividida. Quai vul dir, i dat per mintga annada duas stanzas da classa. E quellas èn atgnamain grondas avunda. Igl è era gia vegnì engrondì avant in pèr decennis. A Barnagn na vesain nus il mument nagin problem.
La scoletta, quella è actualmain en la Villa Aurora a Savognin, quella mida l’avust en la nova scola Grava. Ed en la Villa Aurora vegn la canorta Tgimirola. La scola da Salouf, quella vegn serrada. San ins gia, tge che capita cun las localitads da la scola da Salouf?
Plans concrets na datti sco che jau sai betg anc. Quella vegn simplamain integrada en la strategia d’immobiglias da la vischnanca da Surses.
-
Bild 1 von 7. La nova scola avra l'avust. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 7. Era il bajetg annex, la sala Grava cun halla da gimnastica, è vegnì renovà. Sin il tetg datti in'ovra solara. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 7. Vista sin la nova scola ed il Piz Arlos. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 7. Qua va la sisavla classa anc a scola per in onn cun il cumanzament dal nov onn da scola. Qest bajetg era il bajetg da l'anteriura administraziun communala da l'anteriura vischnanca da Savognin. Bildquelle: RTR.
-
Bild 5 von 7. La scola da Salouf vegn serrada definitivamain cun la fin da quest onn da scola. Bildquelle: RTR.
-
Bild 6 von 7. Qua è actualmain la scolina. Ella mida en la nova scola Grava – pli tard vegn qua la canorta Tgimirola. Bildquelle: RTR.
-
Bild 7 von 7. Gianna Sonder, la presidenta dal cussegl da scola da Surses. Bildquelle: RTR.