Ella è sa midada quasi en il cuntrari – la situaziun finanziala. «Las finanzas da l’ULR han pudì sa revegnir suenter trais onns plitost difficultus», declera Manuela Balett, presidenta da l’Uniun per Litteratura Rumantscha (ULR). L’uniun haja suenter in deficit plitost grond da l’onn precedent pudì far il 2025 in gudogn d’enturn 12'500 francs.
Las finanzas da l’ULR han pudì sa revegnir suenter trais onns plitost difficultus.
La presidenta relativescha dentant era questa cifra. Da quest gudogn sajan radund 7'000 francs reservads per il Festival da poesia alpina da quest onn a Brixen (Italia). Il gudogn che resta propi a l’uniun muntia a radund 5'500 francs. En pli stoppian ils commembers e las commembras anc lubir il quint.
L’ULR salva sia radunanza generala ils 25 d’avrigl a Cuira.
Deficit per salvar ils Dis da litteratura
L’onn passà n’ha la presidenta betg pudì preschentar cifras uschè legraivlas. In minus da 12'891 francs aveva demussà il rendaquint dal 2024. Ma pertge? «L’ULR survegn mintg’onn 10'000 francs da la Lia Rumantscha per ademplir sia lavur», explitgescha Manuela Balett.
«Ils Dis da litteratura avevan dentant in deficit, ed i n’è ditg betg stà cler, sche quest festival po insumma vegnir manà vinavant, suenter ch’il comité d’organisaziun aveva demissiunà. Perquai avain nus dà noss 10'000 francs als Dis da litteratura.»
Quest transfer da daners da l’ULR en la cassa dals Dis da litteratura è stà la raschun principala per il deficit. La presidenta na s’enricla dentant betg: «Quai avain nus fatg per salvar ils Dis da litteratura e per procurar che quest festival na giaja betg a perder. Igl è stà tenor mai ina buna investiziun.»
Impressiuns dals Dis da litteratura 2025 a Cuira
-
Bild 1 von 63. Gianna Duschletta e Rico Valär, co-organisaturs cuntents suenter la 34avla ediziun dals Dis da litteratura. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 2 von 63. Els han scrit ensemen da la bun'ura fin la saira - il public ha decis nua che l'istorgia maina. Per Jürg Gautschi e Selina Beghetto ina exprientscha tut speziala. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 3 von 63. Jürg Gautschi e Selina Beghetto han preschentà l'istorgia da Toni e Kim ch'èn s'inscuntrads en in tren da notg. L'istorgia han els realisà sut squitsch da temp aifer in di. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 4 von 63. Dumenic Andry vegn undrà cun il Premi da translaziun Viceversa da la Fundaziun Schiller svizra. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 5 von 63. La Chasa Editura Rumantscha festivescha ses giubileum da 15 onns. Rico Valär ha fatg la laudatio ed ina bilantscha: 118 publicaziuns, 91 cudeschs, 15'000 paginas, 119 kilometers litteratura rumantscha, quai fiss la distanza da Cuira a Müstair. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 6 von 63. La manadra da la Chasa Editura Nadina Derungs preschenta la jukebox per il giubileum. Il public po cun ferm applaus eleger tge text che vegn prelegì – auturas ed auturs rumantschs «siglian» ord la jukebox. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 7 von 63. Tge text duai siglir ord la jukebox? L'applaus dal public decida. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 8 von 63. L'emprima prelecziun fa Carin Caduff, l'autura lumneziana prelegia il text curt «Cul nas el fem» ord sia publicaziun «Furt e naven». Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 9 von 63. En la segunda runda prelelgia Viola Cadruvi ord «La feglia dal fraissen». Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 10 von 63. La terza autura è Leontina Lergier-Caviezel che prelegia ord ses roman «Davos ils mugrins». Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 11 von 63. Surpraisa: ord la jukebox siglia la figura litterara, il detectiv Linard Lum da l'autur Göri Klainguti. El vul prender a ferm «ses» autur che trametta adina el a la chatscha da malfatschents. Linard Lum gratulescha sin ils 80 onns che Göri Klainguti ha festivà quest onn. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 12 von 63. Suenter che sia figura ha rumì il plaz, prelegia Göri Klainguti in extract da prosa curta. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 13 von 63. En la runda litterara discutan Viola Cadruvi, Fadrina Hofmann e Toni Vinzens davart il roman «Davos ils mugrins» da Leontina Lergier-Caviezel ed il roman «Lázár» da Nelio Biedermann. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 14 von 63. Sin il tavulin litterar: il roman che raquinta d'ina tragedia famigliara che commuventa in entir vitg. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 15 von 63. Sin il tavulin litterar: il roman «Lazar», ina saga famigliara istorica e medemamain tragica da l'autur turitgais Nelio Biedermann. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 16 von 63. Tgisà sch'il public è dal medem avis sco las persunas ch'han discutà en la runda litterara? Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 17 von 63. «En dialog» è l'emprim punct da program dal segund di als Dis da litteratura 2025. Benedetto Vigne discutescha ensemen cun Fadrina Hofmann e Leo Tuor davart dialogs fictivs, reals, armonics, conflictuals e da tut l'auter gener. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 18 von 63. Litteratura 44 da l’Uniun per la Litteratura Rumantscha è deditgada al tema «En dialog». Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 19 von 63. Per l'emprima giada n'han ils dis da litteratura betg lieu a Domat, dentant a Cuira en la Postremise. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 20 von 63. Sco in dals puncts culminants da la sonda ha gì lieu la vernissascha dal nov cudesch da Asa Hendry. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 21 von 63. Asa Hendry e Xdzunúm Danae Trejo-Boles han preschentà en la Postremise ina prelecziun perfurmativa senza pleds, vul dir senza tun. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 22 von 63. Ils pleds impurtants en nudads sin ils corps dad Asa Hendry e Xdzunúm Danae Trejo-Boles. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 23 von 63. En il cudesch «Archiv» perscrutescha Asa sco che la violenza passada sa mussa oz. «Violenza capita, e lura sa transfurmescha ella. Ella s'inscriva en ils corps», uschia Asa Hendry. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 24 von 63. In mument spezial è questa vernissascha er per Nadina Derungs. Igl è numnadamain l'emprim cudesch ch'ella editescha sco manadra da la Chasa editura rumantscha. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 25 von 63. En la Postremise a Cuira s'inscuntran durant dus dis ils amaturs ed amaturas da la litteratura rumantscha. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 26 von 63. La presidenta da l'Uniun per la litteratura rumantscha, Manuela Balett beneventa il public en la Postremise. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 27 von 63. La romanza avra il spazi per istorgias ed emoziuns, la performanza lascha trair flad e viver ellas, uschia Manuela Balett. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 28 von 63. En discurs davart differentas linguas e genres: L'autura Gianna Olinda Cadonau e la moderatura Gabriela Holderegger Pajarola. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 29 von 63. Loscha dals dis da litteratura: la co-organisatura Gianna Duschletta. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 30 von 63. Quest onn han ils dis da litteratura suenter 34 onns lieu en Cuira, e betg a Domat. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 31 von 63. Flurina Badel preschenta sia nova performance «Blackout Biert». Ella ha piglià per mauns «la müdada» da Cla Biert, stritgà numerus pleds e fatg ord quai in nov text. Sin la talia vesan ins ils pleds tschernids. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 32 von 63. Flurina Badel durant sia performanza. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 33 von 63. Il public – ed er ils organisaturs – èn plain marveglias. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 34 von 63. Bettina Vital ed Annetta Ganzoni han rimnà 65 poesias d'amur e cumpilà ellas en in cudesch – il resultat è il nov cudesch «Amur, Poesias 1648 – 2025». Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 35 von 63. Basond sin ils texts ord il cudesch han Ress Coray ed Astrid Alexandre mess ensemen in nov arranschament da chanzuns d'amur. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 36 von 63. Er ina u l'autra chanzun enconuschenta è d'udir – e dat al publicum in «auriculin». Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 37 von 63. Litteratura porta er cun sai discussiuns. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 38 von 63. Pausas curtas tranter ils differents blocs dattan aria e temp per il dialog. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 39 von 63. Era persunas giuvnas han preschentà lur qualitads litteraras. Uschia per exempel la victura da la Plima d'aur Anja-Timea Arpagaus da Sagogn, .... Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 40 von 63. ..., Simea Widmer da Donat,... Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 41 von 63. ... e Dajana Ristic da Scuol. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 42 von 63. Fatg impressiun e fascinà il public ha er Selina Poo. Il text dad ella pon ins tadlar anc ina giada en il liveticker. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 43 von 63. David Flepp ha preschentà in text ch'ha mess il «X» en il center: Betg x-in, ma in bun mix, che tutga fix tar ils hits e dess blers clix. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 44 von 63. Ils amaturs ed amaturas da la litteratura rumantscha s'entaupan per dus dis en la Postremise a Cuira. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 45 von 63. Vesair e vegnì vis: Il cusseglier guvernativ Jon Domenic Parolini en discurs cun Gianna Duschletta, persunas centralas ler ils Dis da litteratura 2025. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 46 von 63. Ina sfida speziala datti per Jürg Gautschi e Selina Beghetto. Il duo scriva in'istorgia sin basa d'in voting dal public. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 47 von 63. Fertant ch'ils dis da litteratura han lieu en la Postremisa, èn els en chasa RTR vid il process creativ. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 48 von 63. Fasa creativa (supposiziun da la redacziun). Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 49 von 63. Fertant ch'els dus scrivan, discutescha ina gruppa d'auturas e teatrists cun Rico Valär davart la performanza da texts rumantschs. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 50 von 63. En la runda: David Flepp, Silvana Candreia, Rico Valär, Carin Caduff e Daniel Badraun. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 51 von 63. «Per mai sto in text tunar autentic. Il cling è la fitg impurtant», di l'autura Carin Caduff. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 52 von 63. Ritmus è essenzial per ina buna preschentaziun. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 53 von 63. Per Silvana Candreia, ch'è teatrista, chantautura ed autura, tutga la performanza da texts tar il paun da mintgadi. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 54 von 63. A la tschertga da nova inspiraziun litterara – u almain insatge bel per metter en la curuna da cudeschs. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 55 von 63. Il public taidla cun marveglias. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 56 von 63. Tgi sa ristga? Claudio Spescha tschertga persunas per in «flirt cun il microfon». Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 57 von 63. S'annunzià ha tranter auters Göri Klainguti,... Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 58 von 63. ..., Roman Caviezel, ... Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 59 von 63. ... e Svetlana Munderich. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 60 von 63. Litteratura commuventa. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 61 von 63. Giugar «Supertrumpf» cun il public: l'autura bernaisa Anaïs Meier ha cun in gieu da chartas laschà decider davart ils texts. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 62 von 63. Quels ha l'autura cun ragischs en Grischun lura preschentà – texts dinamics che piglian cun. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
-
Bild 63 von 63. La glieud ha plaschair dals texts ironics. Bildquelle: RTR, Mattias Nutt.
Il success dals ultims Dis da litteratura, ch'han gì lieu per l’emprima giada a Cuira l’onn passà, mussia ch’i saja stada la dretga decisiun. Ussa possia il festival cuntinuar e viver vinavant.
In legraivel 2025
Anc duas autras raschuns avevan engrondì la rusna en la cassa il 2024. L’ULR edescha mintg’onn la revista «Litteratura». Igl haja simplamain mancà il temp per far in bun fundraising e rimnar avunda daners per la revista, di Manuela Balett. En pli hajan ins tramess il quint annual be per e-mail als commembers ed a las commembras. Ma l’e-mail n’haja betg bastà, intgins n’hajan betg reagì e betg pajà il quint.
Tut quai tutga tar il passà. Ils commembers e las commembras che giavischan, survegnan uss il quint per posta. «Igl è propi stà legraivel, tuts commembers e commembras han pajà il 2025 il quint», di la presidenta. En pli hajan ins pudì rimnar bler dapli daners per la revista «Litteratura».
Er ils Dis da litteratura – ch'han in cassa separada – hajan scrit cifras nairas. E co vai vinavant cun las finanzas? Tutgan ils onns maghers definitivamain tar il passà? La presidenta spera bain. Ma ella agiuntescha ch’i resta ina sfida da finanziar l’ULR. Per ina gronda part da la lavur saja grev da survegnir daners. Uschia prestia la suprastanza mintg’onn massa uras lavur voluntaria.