«Ils 130 iniziants han dà l’incumbensa a la suprastanza communala da laschar decider anc ina giada davart la chaussa. Ulteriuras infurmaziuns na vegn nossa gruppaziun il mument betg a communitgar», respunda Damian Marino la damonda da la FMR. L'abitant da Camischolas ha confermà ils fatgs. El è commember d’in comité ch'ha inoltrà ils 22 d’avrigl 2026 a la suprastonza communala ina iniziativa purtada e suttascritta da 130 votantas e votants. La manadra da la chanzlia Simona Giossi ha confermà a la FMR che la controlla d'abitants haja verifitgà las suttascripziuns da l’iniziativa: 129 da las 130 sajan valaivlas. Tenor la constituziun communala pon almain 60 persunas cun dretg da votar en fatgs communals pretender cun lur suttascripziuns ch’i vegnia votà davart ina proposta ch’ellas han fatg.
Decisiun era stada clera
L’iniziativa ch’il comité ha inoltrà incarichescha la suprastonza communala da reveder la constituziun ed introducir il cussegl da vischnaunca. Gia pliras giadas han ils Tuatschins stuì s’exprimer pervia da la constituziun communala. Il november 2020 aveva il pievel prendì posiziun en ina votaziun consultativa pertutgant la dumonda da redimensiunar il dumber da persunas eligidas en ils gremis communals. Cun 350 encunter 215 vuschs aveva la votaziun consultativa mussà ch’il pievel giavischia d’abolir il parlament. Dus onns pli tard, il november 2022, èsi stà cler: 74 % da las votantas e votants han approvà la revisiun totala. Danov duai la vischnanca da Tujetsch avair ina suprastanza, ina radunanza e decisiuns a l’urna. Cun quai ha il pievel decidì cleramain da schliar il cussegl da vischnanca.
Il prim da fanadur 2023 è la nova constituziun ida en vigur, e dapi lu na datti nagin parlament pli en Tujetsch. A chaschun da la davosa sesida dal cussegl da vischnaunca, ils 28 da zercladur 2023, era Sabrina Flepp, la davosa presidenta dal cussegl da vischnaunca, s’exprimida pertutgant il funcziunar futur da la politica communala – senza il parlament sco gremi da ventil tranter suprastanza e radunanza communala. Ella aveva ditg: «Jau sper che las radunanzas communalas sajan frequentadas bain e che las vischinas ed ils vischins sa fatschentian era en l'avegnir profundamain dals fatgs politics.»
Sco ch'i para n'è quest giavisch betg ì en vigur. Il comité d’iniziativa argumentescha numnadamain ussa en sia iniziativa: «Ina da las finamiras da la revisiun, numnadamain da far pli attractiva la radunanza communala ed uschia augmentar la participaziun a quella, n'è betg sa verifitgada. Il cuntrari: i sa manifesteschia che l'interess e la participaziun èn sa sminuids considerablamain.» Il comité constatescha ch’il cussegl da vischnaunca manca, i saja in organ che tractia ordavant las fatschentas preparadas da la suprastanza.
Ponderaziuns interessantas
La revisiun totala da la constituziun, decidida il november 2022 ed entrada en vigur il prim da fanadur 2023, ha redimensiunà il dumber da persunas involvidas. Il dumber da funcziunarias e funcziunaris ch’i dovra è sa reducì da 41 sin 19. Sper las persunas eligidas en diversas cumissiuns ha la revisiun stritgà era ils mandats da las 11 persunas eligidas per il parlament communal.
Il president communal Martin Cavegn aveva dentant dà d’entellir gia il november 2022, en vista a la votaziun: «Il cussegl communal è per la suprastanza communala in bun partenari da discussiun.» Magari vegnivian interessantas ponderaziuns sin maisa, il parlament saja ina buna chaschun da tutgar il puls dals represchentants dal pievel, aveva il president communal manegià avant ch’ina maioritad ha decidÌ d’abolir il parlament.
Pli simpel da s’exprimer
La suprastanza communala è obligada da suttametter l’iniziativa dal pievel ensemen cun sia posiziun ed eventualmain cun ina cuntraproposta il pli tard aifer in onn a la radunanza da vischnaunca. Il comité ch'ha inoltrà ses giavisch da reintroducir il parlament communal ha ina speranza: «Cunquai sa fatschenta en l'avegnir in ulteriur tschertgel da persunas cun l'avegnir da nossa vischnaunca. En vista al svilup actual e las perspectivas futuras è quai d'impurtanza eminenta.»
Na sa fidan ils interpellants forsa betg da la suprastanza communala? In’autra ponderaziun è en il center. En lur argumentaziun scrivan ils iniziants: «Il cussegl da vischnaunca è in gremi pitschen che po e sto sa fatschentar, discussiunar e debatter en detagl la materia. Ed en quel connex èsi pli simpel da s’exprimer. La radunanza communala na porscha betg questa pussaivladad.» Il comité concluda en quest connex: «Forsa è gist quai l'argument ch’ins ha adina chattà avunda candidatas e candidats per il cussegl da vischnaunca.»