A Londra vegn fatg tut per preschentar la Confederaziun en la meglra glisch en ils saluns elegants da la residenza da l'ambassadur svizzer a la curt da St. James. Chandaliers sbrinzlants, tarpuns da paraid monumentals da Le Corbusier ed ovras da Max Bill beneventan ils parlamentaris e las delegaziuns che l'ambassadur Dominique Paravicini retschaiva en ses differents saluns.
Protegì in stgazi da egliadas mirvegliusas
Ma in auter stgazi fa surstar ils giasts tschernids. Sut la residenza è la garascha da l'ambassada ornada cun frescos colurads da street art. Var tschuncanta ovras cuvran là paraids e colonnas. Sedesch da quellas derivan da Banksy, ina figura emblematica e misteriusa da l'art urbanistic, da la quala ovras vegnan vendidas oz per plirs milliuns. Fitg simpel: la collecziun en la garascha da l'ambassada è la pli vasta dal mund.
Cura che Dominique Paravicini ha cumenzà ses uffizi, n'ha el betg fidà a ses egls: «Jau sun stà surprais da questas colurs en questa garascha», hai num en l'emissiun d'infurmaziun da las 19:30 da RTS. «Ma els èn in gudogn incredibel per nossa lavur sco messadi. Quai è insatge che nus stuain proteger. Ed els èn era in simbol per la collavuraziun tranter artists britannics e svizzers.»
Fitg gronda discreziun
«Ultra da quai èsi per noss collavuraturs ina motivaziun supplementara per vegnir a lavurar», surri il Glarunais. Ils collavuraturs che vegnan cun l'auto parcheschan damai mintga di avant ils maletgs murals in dals artists ils pli enconuschents e renumads dal mund.
Tuttina ha l'ambassada svizra tgirà quest stgazi durant bunamain 25 onns sut ina secretezza severa. L'ambassadur ha questa retegnientscha: «Ins sto chattar in equiliber tranter il plaz da lavur ed il spazi d'emissiun. Questa garascha na po mai esser accessibla publicamain, perquai ston ins chattar ina via d'amez. Vus discurris da discreziun, nus discurrin da l'eleganza svizra.»
Sia ovra preferida? Ina inscripziun da Banksy, «This is not a photo chance» (Quai n'è betg in termin da fotografar), picturà ... sut ina camera da surveglianza en garascha. «Jau hai gugent questa ironia», di l'ambassadur.
Il mund da l'art è surprendì
Per Isobel Muir, curatura dals malfatgs, che ha inventarisà questas ovras, n'han ins anc mai vis ina tala collecziun en in auter lieu. «Nus n'avain anc mai vesì ensemen tantas ovras d'artists impurtants en in lieu. Qua scuvran ins la naschientscha d'ideas ch'èn daventadas renumadas en l'entir mund», punctuescha ella. Intginas frescas marcheschan perfin il cumenzament dals codes visuals ch'èn oz colliads inseparablamain cun Banksy sco l'utilisaziun da la scrittira Courier New u da la schablona.
La valur da questa collecziun na saja betg da stimar, punctuescha Isobel Muir. «Mo paucas regenzas ristgassan oz da sa fatschentar cun in tal project. Ins na pudess mai crear ellas da nov. Ellas n'èn litteralmain betg pajablas», agiunta ella.
E praticamain na pudessan ellas betg vegnir vendidas. «Ellas èn inseparablas cun il lieu. Uschespert ch'ins prenda or da quest context, sa mida lur valur dal tuttafatg, damai ch'ellas èn vegnidas concepidas per quest local e sa drizzan tenor quest spazi. Ina gronda part da l'impurtanza da las ovras d'art resulta dal fatg ch'ins sa chatta qua en l'ambassada svizra», agiunta la curatura.
La cumbinaziun tranter las ovras e lur conturns dat en egl spezialmain en la gronda pictura murala da Banksy che mussa 21 purtrets da Wharole da Lenin sco punk. L'ovra cun il titel «Vulture Capitalists», in gieu da pleds tranter «venture chapitalists» – investiders en interpresas ristgadas – ed «vulture» – tschess, è per Isobel Muir ina reflexiun dals artists davart il lieu. «Quels rebels giuvens han vulì render attent ch'els hajan pudì esser creativs libramain mo cun il consentiment da la regenza», analisescha ella.
«La meglra collecziun dal mund»
Dave Stuart è guid spezialisà per Shoreditch Street Art Tours. El maina turists ed amaturs tras tut Londra sin la tschertga dad ovras da Street Art. El ha er gì l'occasiun da vesair la collecziun da l'ambassada svizra ch'è per el «la meglra dal mund».
Las ovras da Banksy èn numnadamain raras – per part pervia da lur valur immensa. Intginas vegnan enguladas immediat. Autras vegnan destruidas da las autoritads u sprizzadas dad auters cun graffitis. «Savens zuppentan ils possessurs dentant ellas, uschespert che lur posiziun d'autur è vegnida constatada per proteger lur investiziun», declera il guid.
Quai è ina enorma differenza tar la valitaziun a l'entschatta dals onns 2000, cura che la garascha da l'ambassada è vegnida colurada. Da quel temp n'aveva Street Art anc nagin bun num, sa regorda Dave Stuart: «Tut vegniva considerà sco vandalissem. Ins numnava quai graffiti – ed igl era in malfatg. Oz è quai in rimnader. I vegn agì, el ha ina valur. Las chaussas èn sa midadas considerablamain. E l'artist, enconuschent sut il num Banksy, ha ina gronda part.
Ina saira il 2001
Ma co èn questas ovras lura vegnidas là? In indizi è dà sin ina pitga da la chasa da parcar: W.A.B. In omagi a Wolfgang Amadeus Brülhart, quella giada attasché cultural da l'ambassada. Il diplomat ed amatur d'art era l'iniziant dal project.
L'onn 2000 ha el persvadì l'ambassada d'avrir la garascha per artists da grafits per set notgs, suandada d'ina occurrenza publica la fin da schaner 2001 per pussibilitar in experiment artistic unic. «I ha dà bleras discussiuns, bleras eran encunter», sa regorda el. «Ma l'ambassadur da quella giada ha prendì ina decisiun curaschusa.»
Las reglas eran severas: ils artists duevan lavurar da notg, activitads illegalas na vegnian betg toleradas e Wolfgang Amadeus Brülhart fiss preschent durant tut il temp. «Sis u set artists da graffitis èn stads sin la via, incognito. Jau na sai betg tgenin da quai che era Banksy», di el.
«Sco ch'ins entupass puspè ina ex»
Era CHU sa regorda cun emoziuns da quest'emna. El fascheva part d'ina mesa dunsaina d'artists da grafits. Igl è stà ina da las emprimas giadas ch'el ha pudì sa sfugir senza privel da vegnir stgatschà. «Ins ha temp da s'occupar da las chaussas. Ins ha la pussaivladad da far progress, d'approfundar ses concepts e sias tecnicas. Ed igl era segir il lieu il pli segir a Londra», explitgescha el.
«Da quel temp devi mo paucas occasiuns», sa regorda l'onn da tschuncanta onns d'in avantlieu da Birmingham. «L'ambassada svizra era in grond ristg cun sa colliar cun ovras d'art da graffitis. Ella ans deva ina schanza. Igl era adina in «gagnis». Nus na savevan betg tge che nus dumagnassan. Ussa gea, i na dat naginas obscenitads. U bain, jau crai ch'i dettia ina, ma n'emporta nagut», ri CHU.
Lavurar en ina ambassada deva er ina tscherta garanzia: ch'ins chattia sias ovras anc 25 onns pli tard intactas. «Igl era uschè ditg restà secret ... da vesair puspè ella è emoziunala. Uschè emoziunal. Igl è sco sch'ins vesess puspè ina ex-amia», finescha CHU.