Las temperaturas da record actualas n'èn betg mo per nus umans ina sfida, er ils animals pateschan da l'unda da chalira. Sche las temperaturas exteriuras creschan sin 40 grads, vegnan blers mammals en stress da chalira. Tar 45 grads pon schizunt cellas dal tscharvè murir. Lur corp reagescha cun suar u buffar pli fitg, en pli adatteschan ils animals lur ritmus dal di.
Simon Aeschbacher, manader da perscrutaziun e monitoring en il Parc Naziunal Svizzer, observa per exempel che muntanellas sa trategnan durant il di en lur bajetgs e vegnan be durant las uras pli frestgas da la damaun e la saira ora en il liber a magliar.
-
Bild 1 von 5. En regiuns pli autas chattan capricorns temperaturas pli agreablas. Bildquelle: Parc Naziunal Svizzer.
-
Bild 2 von 5. Er ils chamutschs fugian da la chalira. Bildquelle: Parc Naziunal Svizzer.
-
Bild 3 von 5. Cun quai che blers animals tschertgan rinfrestg en regiuns pli autas, po quai procurar per conflicts en il spazi vital dals animals. Bildquelle: Parc Naziunal Svizzer.
-
Bild 4 von 5. Durant il di restan muntanellas plitost en lur tauna. Bildquelle: Parc Naziunal Svizzer.
-
Bild 5 von 5. Bildquelle: Keystone.
Era capricorns mangian la damaun e la saira, ruassassan durant il di. Quai ha per consequenza ch'els mangian memia pauc durant ils mais da stad ed ils mais d'enviern manchian lura las reservas d'energia necessarias.
La tschertga da sumbriva en ils auts
En pli tschertgan animals selvadis dapli plazzas da sumbriva. Capricorns guntgeschan persuenter en regiuns pli autas. In studi ordaifer il Parc Naziunal ha intercurì tranter il 1991 ed il 2013 sin tge autezza ch'i vegn sajettà capricorns.
Latiers è sa mussà che las sajettadas èn sa spustadas entaifer radund 20 onns per 130 fin 150 meters d'autezza ensi. «Sch'ins quinta vinavant cun quest svilup, pon ins partir dal fatg ch'ils capricorns sa trategnan oz fin 300 meters pli aut», di Aeschbacher.
Era la mancanza d'aua daventa adina pli problematica. Ils animals ston far ulteriurs viadis fin a la proxima funtauna d'aua. Quai custa energia e maglia vi da lur forzas. «Sche quai vegn extrem, po quai nuschair la cundiziun dals animals», dat Aeschbacher da ponderar.
Pauca naiv – fauss camuflagi
Ulteriurs effects sa mussan er tar mecanissems d'adattaziun ch'èn sa sviluppads sur millennis. Lieurs da naiv midan durant ils mais d'enviern lur colur dal pail da brin grisch ad alv. Quest mecanissem natiral resta er sch'i n'ha anc nagina naiv u sche la naiv è gia luada. Il pail alv na porscha lura strusch pli camuflagi e protecziun.
Viceversa po il pail gia puspè esser brin grisch, malgrà che la cuntrada è anc cuverta cun naiv. Er lura croda davent la protecziun da camuflagi natirala.
Effects pussaivels èn anc relativamain difficils da predir.
En l'avegnir vegnia la midada dal clima bain ad avair consequenzas, tema Aeschbacher, ma: «Effects pussaivels èn anc relativamain difficils da predir, perquai che nus na savain betg precis quant lunsch che la midada dal clima va.»
Cumbat da concurrenza en las Alps
En mintga cas pudessi dar mancanza da plaz en lieus pli auts. Betg mo capricorns, mabain era chamutschs e tschiervs cotschens van a la tschertga da sfradentar adina pli lunsch si en las muntognas. Aeschbacher parta perquai dal fatg ch'i vegnia a dar dapli cumbats da concurrenza tranter las differentas spezias d'animals selvadis.
Tenor studis ch'èn vegnids fatgs fin uss, dastgass il capricorn avair pli grev ch'il tschierv cotschen: corporalmain è el inferiur al tschierv cotschen e savens na po el betg sa far valair en cumbats directs.
Or dal archiv: