Ils resultats dal studi sajan in emprim pass per chapir tge odurs ch'attiran e tgeninas che tramettan davent ils lufs, ha communitgà il fonds naziunal svizzer SNF ch'ha finanzià parzialmain il studi. A lunga vista possian quests scuvertas, publitgadas en il magazin spezialisà «Frontiers in Ethology», gidar a crear barrieras d'odur per proteger la scossa cunter il luf.
Ils alfas èn pli attents ad odurs
Per il studi han ils perscrutaders observà 13 lufs da tschintg trieps en quatter parcs zoologics svizzers. Tranter l'avrigl ed il zercladur 2024 sajan pliras staziuns d'odur – cun urin da lufs esters – vegnidas plazzada gist ordaifer da la saiv dals parcs. Era l'urin d'umans saja vegnì utilisà sco cumparegliaziun per quest studi.
Il studi mussa, ch'ils lufs èn s'avischinads fin a las staziuns cun l'urin, han savurà l'odur e per part era marcà ils lieus cun l'urin ester cun lur agen urin u excrements. L'urin dals lufs esters hajan ils trieps explorà 13 giadas pli savens che l'urin dals umans. Spezial ferm hajan ils lufs dominants dals trieps, pia ils alfas, reagì sin las odurs. Els sajan turnà circa dubel uschè savens a las staziuns d'odur che ils auters lufs subordinads dal triep. Ils lufs alfa che defendan in territori u lufs giuvens hajan numnadamain da perder dapli ch'ils auters en cas ch'in luf ester infiltrescha lur territori, decleran Gwendolyn Wirobski ch'è part dal team da perscrutaders.
Er il status social è decisiv
Il studi ha plinavant mussà ch'ils lufs reageschan different sin l'odur dals lufs ester, tut tenor il status social en il triep. Ina femella giuvna da status bas haja a l'entschatta strusch reagì sin l'odur da l'urin ester.
Pir cura che questa femella è lura daventada in alfa d'in auter triep haja ella reagì a moda bler pli ferma sin l'odur da l'urin ester. Quai mussa tenor ils perscrutaders ch'ils lufs na reageschan betg mecanicamain sin l'odur mabain interpreteschan las infurmaziuns da l'odur a moda flexibla.
Proteger las nursas cun l'odur d'urin
La protecziun da las nursas è dapi il return dal luf ina sfida. Saivs convenziunalas èn pretensiusas d'installar e na tanschan savens betg sco barriera. Perquai vul il team da perscrutaders ussa, en in proxim pass, analisar pli en detagl, tge infurmaziuns biochemicas che sa zuppan en l'urin e tge perspectivas che quel pudess porscher per la protecziun da la scossa.
Testosteron, estrogen, cortisol: tut quai e bler dapli gioga pli probabel ina rolla per la reacziun dals lufs. Noss'incumbensa è ussa da decifrar tgenina.
L'idea da talas saivs biochemicas n'è betg nova, ma ella n'è fin ussa betg vegnida retschertgada a moda pli profunda. I cuzzia anc plirs onns da retschertga fin ch'ins possia utilisar l'odur sco barriera invisibla a moda reliabla, scrivan ils perscrutaders. Ma quests emprims resultats dal studi sajan in pass empermettent per chattar metodas innovativas e favuraivlas als animals per la protecziun da scossas.