A Sedrun è in automobilist dad 87 onns charrà mez mars en ina gruppa da scolaras e scolars ch'era là en in champ da scola. Tenor la Polizia chantunala aveva l'um scumbiglià il gas cun il pedal dal frain. Tar l'accident è la dunna d'accumpagnament da 47 onns morta, trais uffants èn vegnids blessads e dus grevamain.
L'accident evochescha la dumonda, sche l'abilitad d'ir cun auto da persunas pli veglias duess vegnir controllada pli fitg. Oz ston las automobilistas ed ils automobilists en Svizra cun 75 onns per l'emprima giada vegnir controllads medicinalmain. Ina media u in medi examinescha tranter auter la vesida, la capacitad da reagir e la qualificaziun generala per la sanadad d'ir cun auto. Suenter sto la controlla vegnir repetida mintga dus onns.
Per tscherts cas sajan dus onns forsa memia lungs, di Peter Burri da la Pro Senectute envers SRF. Gist tar persunas fitg attempadas pudess in'examinaziun annuala esser raschunaivla. «Nus savain che l'abilitad dad ir cun auto sa reducescha cleramain davent dad 80 onns.»
Atgna responsabladad u intervenziun dal stadi?
Quai mussan er cifras da l'Uffizi federal da statistica: Automobilistas ed automobilists sur 80 onns chaschunan per kilometer charrà cun distanza ils pli blers accidents. Peter Burri propona perquai da stgaffir en l'avegnir la pussaivladad d'ordinar er controllas annualas en moda dependenta da la vegliadetgna e dal stadi da sanadad – eventualmain cumbinadas cun in test pratic tar ina scolasta d'ir cun auto.
Da dar giu il permiss dad ir cun auto è ina perdita da libertad, da l'autonomia e da l'autodeterminaziun.
Bea Heim, la co-presidenta da Vasos, ina federaziun da tetg da differentas organisaziuns da senioras e seniors cun var 130'000 commembras e commembers, fatschenta medemamain l'accident tragic. Ina controlla pli rigurusa na beneventa ella tuttina betg. La regulaziun actuala satisfa. «Persunas pli veglias sentan fitg bain co ch'i va cun els e surpiglian responsabladad», di Heim.
Blers prendian voluntarmain uras dad ir cun auto u dettian giu il permiss dad ir cun auto, sch'els na sa fidan betg pli dad ir cun auto. Perquai na duai il stadi betg intervegnir pli ferm. Plinavant saja la perdita dal permiss da manischar per senioras e seniors in tagl massiv: «Igl è ina perdita da la libertad, da l'autonomia e da l'autodeterminaziun.»
Quant independent è il medi da chasa?
Suenter l'accident sa tschenta er la dumonda, sch'igl è bun che las controllas vegnian savens fatgas tar l'agen medi da chasa. N'exista betg il privel ch'i vegn plitost ina giada claus in egl perquai ch'ins enconuscha gia pli ditg in l'auter?
Quest privel dettia propi, di Sébastien Jotterand, il president da la Federaziun dals medis da chasa svizzers. Tant pli impurtant saja che medias e medis communitgeschian cleramain lur rolla. «Jau na sun lura betg pli il medi da confidenza», di Jotterand, «mabain in expert che sto eventualmain prender ina decisiun difficila». Ultra da quai sajan ils tests standardisads, declera el. E sch'igl existan dubis – per exempel indizis d'ina demenza – vegnan las pazientas ed ils pazients transferids ad ina clinica da memoria e giuditgads là independentamain. In'adattaziun da la regulaziun actuala na dovria quai or da sia vista betg. Il cumenzament da las controllas a partir da 75 onns saja raschunaivel.
Sumegliant valitescha quai era Marco Wölfli dal TCS. Il club da mobilitad recumondia da princip a las senioras ed als seniors d'adattar lur cumportament da charrar: Per exempel evitar temps da fulla e charrar mo, sch'els sa sentian corporalmain bain. Talas adattaziuns pitschnas possian gia augmentar la segirezza, di Wölfli.