La midada da paradigma instradada dal parlament l'onn 2004 – cunter il secret d'uffizi e per la transparenza da princip – saja entant vegnida exequida cun success da la gronda part da l'Administraziun federala, scriva l'incumbensà Adrian Lobsiger en ses rapport d'activitad 2025/2026. La gronda part da las dumondas da transparenza vegnia approvada da l'Administraziun federala; refusadas cumplettamain vegnian dapi onns mo main che 10% da las dumondas.
La procedura da mediaziun, ch'è domiciliada tar l'Edöb, è sa cumprovada en spezial tras las tractativas a bucca al lieu. En var 73% da las sesidas ch'ins ha realisà l'onn 2025 han ins pudì cuntanscher ina soluziun consensuala, quai che distgargia considerablamain las dretgiras.
Princip da transparenza sut squitsch
«La lescha da transparenza è in'istorgia da success,» ha ditg Adrian Lobsiger a Berna envers las medias. Dentant rapporta el il medem mument d'in retard da procedura e da mancanza da resursas. Il dumber da dumondas d'access annualas saja s'augmentà ils ultims 10 onns per passa il traidubel. En pli sajan quellas vegnidas pli cumplexas.
La lescha da transparenza è in'istorgia da success.
Quai chaschunia tar l'Edöb retards considerabels: Dapi il 2020 na possia il termin da mediaziun legal da 30 dis betg pli vegnir resguardà en passa la mesadad dals cas, sco igl ha num en il rapport. Ma in augment dumandà per trais plazzas era vegnì refusà per pauc dal Cussegl naziunal il december 2025.
Il medem mument fa Adrian Lobsiger attent sin «las largias da valaivladad» creschentas. Uffizis utilisavan agens projects legislativs per excluder lur activitads da la lescha da transparenza via leschas spezialas. Sper 13 excepziuns existentas sajan il mument almain 11 ulteriuras largias da valaivladad en la pipeline – per exempel en l'aviatica u la branscha d'electricitad.
I n'è betg il senn che nus faschain mo pli accessiblas datas da l'aura.
Spezialmain intensiv emprovan autoritads da controlla e surveglianza da sa retrair da la transparenza, sco igl ha num en il rapport d'activitad. L'Edöb avertescha che la controlla publica vegnia uschia sutminada gist là nua che la purtada sociala e finanziala da l'agir statal saja la pli gronda. Intginas autoritads impedivan la mediaziun cun inoltrar documents pir suenter pliras intervenziuns u insumma betg.
Schanzas e ristgs da l'IA
Sper la transparenza da l'administraziun sa fatschenta Adrian Lobsiger pli e pli cun il diever da l'IA. I dettia in «enorm squitsch d'aspectativas da la populaziun», ha el ditg. L'incumbensà ha accentuà che la lescha svizra davart la protecziun da datas che vala dapi il 2023 saja formulada a moda neutrala areguard la tecnologia e ch'ella vegnia perquai applitgada directamain per bleras elavuraziuns da datas che vegnan sustegnidas d'IA.
Cunzunt en clouds commerzialas dettia quitads davart la protecziun da datas. L'utilisaziun da models gronds commerzials sco per exempel ChatGPT mainia ad in arcun da datas almain temporar en las clouds dals purschiders. Quai portia ristgs considerabels per la segirezza da datas. Er nudà en il rapport èn la mancanza da transparenza dal trenament dad IA, ristgs da cugliunaria massivs entras imitaziun da vuschs e privels entras manipulaziun e deepfakes.
«La realitad digitala n'è betg in Disneyland»
Ils projects dad IT e projects gronds digitals en l'administraziun crititgescha Adrian Lobsiger cleramain. Responsabels dals projects fetschian anc adina vess da palesar ristgas sistematicas da la protecziun da datas. Il problem na saja tenor il rapport per il pli betg la mancanza da savida davart la protecziun da datas, mabain la cultura da manar ch'eviteschia sapientivamain da pledentar ristgs envers ils organs suprems politics u da manaschi.
«La realitad digitala n'è betg in Disneyland» ha ditg Lobsiger. Ma i saja central da numnar ils ristgs restants per la populaziun «enclegentaivels per laics» e da dir sincer, nua ch'ils cunfins da la controlla sajan. El na veglia betg novas leschas u dapli resursas, mabain dapli responsabladad.
L'onn passà èn entradas passa 2'000 annunzias da pussaivlas violaziuns da la protecziun da datas tar l'Edöb. Quel ha intervegnì 156 giadas envers ils responsabels ed ha fatg 22 scleriments preliminars e 9 examinaziuns.