Il favrer preschentain spezialitads da la Valtellina. La Valtellina è in dals lieus ospitants dals gieus olimpics d'enviern 2026.
Nus vulain nizzegiar quella chaschun per discurrer da las spezialitads da la Valtellina e per mussar uschia sia vart culinarica da quella regiun en la provinza da Sondrio e cunfinanta cun il Grischun.
Sergio Guetg As preschenta la tradiziun dals pizzoccheri, la ritgezza da la polenta taragna, nus discurrin dal chaschiel storico ribelle – ina gruppa ch'è sa furmada per mantegnair la producziun da chaschiel tradiziunala ed artisanala e per s'exprimer uschia cunter la producziun da chaschiel moderna. E nus preschentain er l'impurtanza dal vin en la Valtellina ch'è daventà in interess mundial.
Pizzoccheri da Teglio
Ils pizzoccheri èn probabel il plat il pli famus da la Valtellina, quai menziuna il cuschinier e ustier Mauro Gianola. El ha frequentà la scola d'hotellaria a Chiavenna, ha lavurà en Svizra ed è returnà en sia patria, la Valtellina. Ses restaurant sa chatta 5 kilometers davent da Sondrio.
I pizzoccheri è la tratga la pli represchentativa e enconuschenta da la Valtellina
L'istorgia dals pizzoccheri va lunsch enavos en la cuschina paupra e simpla dals purs, in plat cuschinà cun quai che steva a disposiziun. Ils pizzoccheri vegnivan era servids gugent la dumengia, perquai ch'ins na saveva betg sa prestar da cuschinar cun paintg u chaschiel mintga di, products ch'eran en emprima lingia products da vender.
D'in plat da la cuschina povra è el daventà ina delicatessa ed in simbol da la cuschina valtellinaisa. Per suttastritgar l'impurtanza dals pizzoccheri e promover lur valur economica e culturala, exista era l'Accademia del Pizzocchero a Teglio.
Tge èn las ingredienzas per il recept original?
Ils pizzoccheri èn in plat tradiziunal cun tartuffels e versa, ina spezialitad ch'ins chatta sin las cartas da menu en mintga part da la Valtellina. Fitg impurtant per ils gastronoms da la Valtellina è da cuschinar cun products locals, sco che Mauro Gianola suttastritga, rinforzond uschia la valur economica locala.
Recept
Ils products tipics vegnan cumprads uschè bler sco pussaivel localmain. Cuschinar ils pizzoccheri a moda autentica è quai che fa la differenza, muments che laschan era regurdar a l'uffanza, concluda il cuschinier ed ustier Mauro Gianola.
-
Bild 1 von 2. Pizzoccheri da Teglio. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 2. Mauro Gianola en acziun. Bildquelle: Mauro Gianola.
Polenta taragna
La polenta taragna è dapli che be in simpel plat, mabain in simbol da la tradiziun valtellinaisa, in exempel perfetg che raquinta l'istorgia e la cultura da quella regiun. Giovanna Crescenzo dal Crotto Ombra a Chiavenna discurra da la pulenta taragna ch'è il cor pulsant da la cuschina alpina.
Recept
Danunder vegn il num polenta taragna?
Il num polenta taragna deriva dal verb «tarare» che munta maschadar. Maschadar regularmain la pulenta per evitar ch'ella resta tatgada en la padella.
Questa spezialitad ha conquistà la cuschina alpina cun sia simpladad e sia ritgezza da gusts. La polenta taragna è in past da festa, sviluppà da la cuschina povra ad ina delicatessa che vegn savens servida era en ils grottos da la Valtellina, sco che Giovanna Crescenzo dal Crotto Ombra a Chiavenna suttastritga.
La polenta taragna è il cor pulsant da la cuschina alpina.
La polenta taragna po vegnir servida en differentas modas:
- cun bulieus
- cun liongias
- cun costinas
La polenta taragna è ina spezialitad fatga cun ingredienzas simplas. Ella è ina tratga tipica da la Valtellina e da las zonas cunfinantas, caracterisà da l'utilisaziun da differentas farinas e da l'agiunta da chaschiel.
Chaschiel Storico Ribelle
Il Storico Ribelle è in chaschiel tradiziunal da la Valtellina, che represchenta in patrimoni ed in'expressiun da l'agricultura eroica da muntogna. Carlo Mazzoleni è il president dal consorzi Storico Ribelle. Quest chaschiel vegn producì a Gerola Alta, ina vischnanca da muntogna cun 160 abitants sur Morbegno. Ervas e fain da prada èn ina part integrala per la qualitad superiura dal chaschiel, e mintga furma è unica.
Ina caracteristica distinctiva dal Bitto Storico Ribelle è sia madiraziun che cumenza cun almain 70 dis, savens tranter 8 e 12 mais. Mintgatant po la madiraziun durar fin a 10 onns per sviluppar aromas intensivs, quai che renda il Bitto Storico Ribelle dal tuttafatg spezial.
Il num «Storico Ribelle» sa referescha a la producziun tradiziunala, fatga exclusivamain sin basa natirala ed en opposiziun a l'industrialisaziun ed a la producziun moderna dal chaschiel Bitto. Ina gruppa da tradiziunalists è s'engaschada per mantegnair las metodas istoricas.
Nus essan stads rebels perquai che nus vulevan che las vatgas mangian la erva.
Ils tradiziunalists, u «rebels», na vulevan nagina versiun moderna dal chaschiel Bitto, mabain han mantegnì la producziun autentica ed artisanala. En lur chascharia laschan els reviver ina tradiziun che pareva dad esser morta, raquinta il president dal consorzi Storico Ribelle, Carlo Mazzoleni.
-
Bild 1 von 3. Per producir il Storico Ribelle vegn il latg suenter mulscher elavurà directamain en ils «calècc», che servan sco chascharias mobilas sper las pastgiras. Igl è impurtant d'elavurar il latg al lieu per evitar contaminaziuns tras bacterias ed auters effects tras il transport. Bildquelle: Consorzi Storico Ribelle.
-
Bild 2 von 3. En il «calècc» sa chatta la «culdera» tradiziunala, ina gronda chaldera d'arom en furma d'in zain sutsura cun in pais fin 50 kg. Qua vegn agiuntada ina part dal latg da chaura al latg da vatga gist mulschì ed anc chaud. Il latg vegn stgaudà sin il fieu da laina. Bildquelle: Consorzi Storico Ribelle.
-
Bild 3 von 3. Bildquelle: Consorzi Storico Ribelle.
Il Storico Ribelle vegn tranter auter sustegnì da l'organisaziun Slow Food. Grazia a l'organisaziun Slow Food è il chaschiel Storico Ribelle daventà enconuschent en tut il mund.
Ils vins da la Valtellina
La Valtellina è predestinada per viticultura d'auta qualitad grazia a ses clima ed a las bunamain 800 hectaras surfatscha da vignas. Quai correspunda a circa 1200 plazzas da ballape, di il viticultur Marco Fay.
Ils gieus olimpics èn ina occasiun fitg impurtanta che represchenta in eveniment d'interess mundial. Nus avain vulì nizzegiar quella occasiun per sa mussar da nossa meglra vart
Ses bain da viticultura sa chatta en la zona da Teglio. La producziun da vin en la Valtellina è annualmain tar 3,5 milliuns buttiglias. La sort d'iva la pli derasada è il Nebbiolo che cuvra 94% da la surfatscha da cultivaziun. Cun sia cultura da vin è il Nebbiolo daventà prominent sin las cartas da vin sin nivel mundial.
En la Valtellina vegn la sort d'iva Nebbiolo numnada Chiavennasca. La Chiavennasca furma la basa per la producziun dals vins Valtellina Superiore e Sforzato, omadus vins da qualitad da la pli auta classa, cun la denominaziun d'origin controllada e garantida DOCG.
3,5 milliuns butteglias – la producziun annuala da vin en Valtellina
La Valtellina è partida si en tschintg sutzonas da vin che dattan a mintgina in caracter spezial. Questas sutzonas – Grumello, Sassella, Inferno, Maroggia e Valgella – vegnan er marcadas sin l'etichetta.
Il caracter dal vin da la Valtellina è unic. En la Valtellina èn ins loschs d'esser ina regiun da vin d'interess mundial. Ils gieus olimpics da quest onn èn stads per els in'occasiun fitg impurtanta per sa mussar da lur meglra vart, di il viticultur ed enolog Marco Fay.
En la Valtellina vegn pratitgada viticultura eroica. Las spundas taissas èn terrassadas e francadas cun mirs da crappa. Tut ils mirs, mess ensemen, han ina lunghezza da 2'500 km. Perquai è questa regiun er patrimoni mundial da l'UNESCO dapi il 2018.