Siglir tar il cuntegn

En memoria Luzi Bergamin – in impurtant cumponist grischun

Luzi Bergamin è naschì ils 21 da zercladur 1901 a Zorten, en la vischnanca da Vaz. El era il pli giuven da quatter fragliuns. Sia carriera musicala ha el cumenzà en la societad da musica nua che ses bab, Jakob Donat, era dirigent. La musica populara è vegnida pli tard.

Suenter avair frequentà la scola da traffic a Son Gagl ha Luzi Bergamin lavurà a Basilea sco emploià da la duana. Là ha el era studegià clarinetta al conservatori. Plinavant è el stà musicant da militar ed ha sunà en la «Fränzlimusik» da «l'Uniun da Grischun Basilea», fundada da Steiven Brunies.

Famiglia

Luzi Bergamin ha fundà famiglia cun Vilma Veraguth (1908 – 1990). Lezza ha studegià chant classic e dà vinavant als uffants Ricco e Lucia era la musica classica. Ricco, iI bab da Livia Bergamin n'ha betg fatg musica. El è dentant s'occupà fitg intensiv cun il relasch musical da ses bab, ha collecziunà sias musicalias. Livia ha er anc in frar che sa numna medemamain Luzi.

Staziuns da vita

«Berner Ländlerquartett»

A Berna, nua ch'el ha lavurà en la direcziun generala da duana, a la fin sco funcziunari superiur, è Luzi Bergamin entrà sco segund clarinettist en la «Studenten-Ländlerkapelle Bern» – dal reminent ina chapella cun commembers be grischuns – manada da Heinz Brunner. Suenter intginas midadas è sa furmada ord la chapella il 1940/41 il «Berner Ländlerquartett» e pli tard il «Berner Ländlerquintett» ch'è vegnì enconuschent en l'entira Svizra entras plattas fonograficas ed emissiuns da radio.

Il studio da radio Berna ha engaschà Bergamin sco collavuratur liber. Sco expert per musica populara ha el gì da giuditgar las chapellas ch'èn vegnidas a sa preschentar. Pli tard è el era stà preschent durant registraziuns da tun da musicants improvisaturs en Vallais ed ha nudà las melodias.

Caracteristic per el, sco clarinettist, è la segunda vusch ch'improvisescha libramain e ch'ha, ensemen cun l'accumpagnament marcant e ritmic da Josias Jenny, sin l'orgelet contribuì bler al success dal «Berner Ländlerquartett» e dal «Berner Ländlerquintett».

En l'armada svizra ha Luzi Bergamin fatg carriera sco dirigent da musicas da battagliun e da regiment. Gia il 1924 ha el scrit ses emprim marsch per musica instrumentala. Ulteriurs èn suandads en intervals irregulars. Cun ses ultim marsch «Donat da Vaz» (1979) ha el fatg in monument musical a sia vischnanca nativa.

Ord la vita da Luzi Bergamin

Chor viril rumantsch Berna

Sco cunfundatur e dirigent da plirs onns dal «Chor viril rumantsch Berna» èsi grategià a Luzi Bergamin d'unir ils commembers e las commembras rumantschas da «l'Uniun da Grischun Berna» ad ina gruppa da chantadurs ch'ha derasà il chant rumantsch e la cultura rumantscha a Berna sco era a concerts en Svizra ed en l'exteriur. Per ses chantadurs ha Bergamin scrit 20 chanzuns.

Cura che Luzi Bergamin è mort ils 14 da zercladur 1988 a Liebefeld sper Berna, ha el laschà enavos passa 300 cumposiziuns per chapellas da musica populara. Da quai èn radund in terz arranschaments da veglias melodias da saut da funtaunas che van enavos fin en il 19avel tschientaner tempriv. Cun ses sauts stat Bergamin en ina lingia cun las tradiziuns regiunalas grischunas da Majoleth, Kollegger, Brüesch e Waser. Il figl Ricco ha collecziunà sia ovra e guardà dal relasch.

RTR Artg musical 09:00

Artitgels legids il pli savens