(vallader) Id es bunur’adura, eu sun a lavur e lasch oura ün espresso dubel. Cur cha l’es fat, glüscha sül moniturin da la maschina da cafè: «Bitte schön.» «Grazcha», pensa e pigl la tazza. Ma a chi n’haja respus? Discuorra uossa fingià cun maschinas? Cun fluors bain, ma cun ün s-cherp our da plastic e metal ? Vairamaing üna frehdà da quista maschina, ch’ella disch anzi o «bitte schön» e fa sco sch’ella füss üna persuna reala. Eu am dumond chi chi varà gnü quist’idea ? Che sarà il scopo d’installar üna tala funcziun? Stessa avair megldra glüna, scha la maschina am disch anzi ? A l’incuntrari, a mai daja plütöst da pensar co cha quist muond as sviluppa …
Povra Roberta, ella nu sa gnanca co chi’d es a mangiar ün glatsch. Ils sentimaints mancan, las sensaziuns mancan.
Ün pa plü tard discutaina dürant üna sezzüda, schi dà ün’evidenza scientifica davart l’influenza da bogns da glatsch cunter depressiuns. «Stain dumandar a Roberta, quella sa quai», manaj’ inchün. Roberta es nos program d’intelligenza artificiala. Roberta sa para tuot. Eu m’agit. Eu nu less dumandar a Roberta, eu less dovrar meis agen tscharvè e tscherchar svess stüdis. Chi sa scha tuot quai ch’ella disch es güst? E che capita insomma cun nos intellect, scha no schmettain da ponderar svess da quai chi’ns occupa? Es quai be mia temma, cha no gnin bainbod rimplazzats da l’intelligenza artificiala o cha no invlidain co dovrar nos tscharvè? Forsa suna eir be schigliusa cha Roberta sa tuot meglder. Eu n’ha jent radschun. Ma ella fa main sbagls, es plü svelta, plü precisa ed ella cuosta damain. Quai ha schon seis avantags.
Adonta da quai, ella nun es simplamaing na ün uman. Ella nu sa co chi gusta da prümavaira il prüm lich vi d’ün glatsch da tschiculatta, da pudair serrar ils ögls e da giodair co cha’l dutsch frais-ch cula giò pella gula. Ella am pudess declerar sainza dubi che chi capita aint il corp dürant quist process ed am pudess tradir las cumponentas dal glatsch da tschiculatta. Ma Roberta nu savarà mai che giodimaint ch’eu n’ha in quel mumaint. Ad ella nu vain neir na l’aua in bocca descrivond uschè üna scena. Povra Roberta, ella nu sa gnanca co chi’d es a mangiar ün glatsch. Ils sentimaints mancan, las sensaziuns mancan. Ella nu s’inamurescha neir na in ün oter program chi’d es installà dasper ella, m’impaisa. Ingün flirt, ingüns splerins aint il vainter. Che trist da savair descriver l’amur, ma da nu tilla pudair resentir. Uossa n’haja bod noscha conscienza invers Roberta. E lura am dumonda darcheu: Avair noscha conscienza invers üna maschina ? Na, uossa basta cun tuot quists impissamaints. Eu schmet da stübgiar e vegn il prüm a laschar oura amo ün espresso.
«Bitte schön.» – «Grazcha.»
