Pled sin via - Marcel Köhle: «Devi insatge avant il big bang?»

(sursilvan) Dapi in pèr jamnas tematiseschel jeu cun mia classa ils corps celests. El rom «natira, carstgaun e societad» emprendan els dapi lu d'enconuscher nies sistem solar. Ultra da quei han els udiu ch'ei dat en nies univers steilas, planets ed asteorids, ed els san che tut ha inaga entschiet cugl aschinumnau «big bang», il sfrac primar che ha possibiltau veta sin nies planet.

Nies univers ei propi enzatgei fetg fascinont! Quei hai jeu era viu duront l'entira preparaziun dalla tematica. Ei ha fatg surstar mei, tgei che la scienzia ha gia scuvretg, ch'ella sa declarar co che planets e steilas ein seformai avon milliardas dad onns, e tgei che schabegia exactamein milliuns e milliuns da kilometers naven da nus en autras galaxias.

Pli fetg che jeu sun sefatschentaus culla materia e pli bia damondas che jeu vevel! – Ual tier il «big bang» sun jeu sedumandaus sch'ei deva enzatgei avon el? Deva ei antruras in univers ni deva ei avon il «big bang» semplamein nuot? Danunder vegn la materia e l'energia en nies unviers? Era quella schon adina cheu ni eis ella forsa vegnida scaffida?

Buca mo jeu vegnel cheu als cunfins da quei ch'ins sa saver. Era la scienzia sto conceder ch'ei dat per ella cunfins, nua ch'ins vesa buca davostier. – Era sch'il horizont dalla scienzia ei adina vegnius pli gronds ils davos tschentaners, restan probabel adina damondas ch'ein da tschella vart dil horizont, sco per exempel: Tgei era avon il «big bang»? Ha igl univers in scaffider ni eis ei forsa enzatgei senza entschatta e fin...?

La cardientscha emprova da mirar sur quels cunfins ora e sedamonda: Dat ei enzatgi che scaffiu tut quei che nus vesin? Dat ei ina veta suenter la mort ni ei la mort il cunfin da nossa existenza? Va ei insumma vinavon davos il horizont ni forsa buc...? La cardientscha emprova da dar rispostas, mo la fin finala resta nossa existenza (e quella digl univers) in misteri.

Sco tier mes scolars less jeu era a Vus buca dar risposta sin quellas damondas da cardientscha. Fagei pli bugen inagada ina spassegiada da notg ni mei ora sil balcun e dei in sguard el tschiel stelliu. E sche Vus veis cletg, tradescha el forsa enzatgei da siu misteri...