Il november 2024 è il nov president dals Stadis Unids, Donald Trump, vegnì elegì. Dapi lura hai dà inqual midada en il pajais. Igl è in temp politic turbulent che dat da discurrer. In che n'abita anc betg ditg en il pajais, ha però tuttina gia observà blers svilups politics, è il correspundent dad SRF Roger Aebli che rapporta dapi la davosa stad da New York. Il clima politic chargià dettia da pensar ad el.
L'intensitad e spertadad da midadas politicas èn s'augmentadas fitg cun il presidi da Donald Trump.
Acziuns dad «ICE» e politica da dazis malsegira
Ils dus temas che dettian tenor Roger Aebli da discurrer il pli fitg sajan la politica da migraziun e da dazis. Sia politica da migraziun haja rendì Donald Trump popular durant il cumbat d'elecziuns, era tar electurs ed electuras politicamain moderadas. Sia empermischun haja el er ademplì. La moda e maniera, co repatriaziuns vegnan messas en pratica ed en spezial las acziuns da l'organisaziun «ICE» procurian però per reacziuns negativas.
Il segund tema che procura tenor il correspundent dad SRF per discussiuns saja l'economia. Ils pretschs na sajan betg sa sbassads uschè fitg sco blers e bleras hajan sperà. Cun Svizzers e Svizras en l'America haja el cunzunt discurrì da la politica da dazis. L'annunzia d'auzar ils dazis la davosa stad haja procurà per frustraziun – gist tar glieud che lavura per firmas svizras en ils Stadis Unids. Quella temeva da stuair importar rauba pli chara u vender quella pli chara a sia clientella. Pertutgant ils dazis saja la situaziun però puspè sa calmada il davos temp.
Ursula Cadalbert Retherford (Hawaii)
La Rumantscha Ursula Cadalbert Retherford è gia dapi blers onns a chasa a Kailua sin l'insla Oahu. Cura ch'ella è arrivada sco giuvna au-pair en l'America, haja ella gist badà ch'ella na vegnia betg pli a returnar. Il senn da libertad, da siemis e l'idealissem che regevan qua hajan fascinà ella. Gist sco dunna haja ella da ses temp pudì sviluppar meglier ses potenzial en ils Stadis Unids ch'en Svizra.
Ella è entrada cun la carta verda en ils Stadis Unids ed ha fatg uschè spert sco pussaivel ils examens per daventar burgaisa americana e finalmain pudair votar – quai ch'ella na pudeva da quest temp anc betg far en Svizra. Entras ses um, ch'ella ha emprendì d'enconuscher ad ina universitad a California, saja ella daventada politicamain anc pli activa. Plirs onns è la dunna oriunda da Rueun stada part dal comité da la partida democratica a Hawaii ed ha collavurà a bleras convenziuns.
Nus avain lavurà onns ed onns vid bleras leschas – e Donald Trump destruescha ussa quella lavur.
Pli baud sa participava la dunna da 92 onns era a protestas sin via. Ussa s'engaschia ella plitost auter, per exempel cun scriver en la gasetta e cun sustegnair candidats e candidatas finanzialmain. Il svilup politic sut la regenza da Donald Trump e las acziuns da l'autoritad «ICE» dettian da pensar ad ella. Ursula Cadalbert Retherford ha trais figlias: ina biologica e duas adoptadas. Ella raquinta che sias duas figlias adoptadas betg alvas na ristgian il mument betg da sortir dal pajais – per tema da betg pli pudair entrar.
-
Bild 1 von 2. Ursula Cadalbert Retherford. Bildquelle: mess a disposiziun.
-
Bild 2 von 2. Ursula Cadalbert Retherford da Nadal cun sia famiglia. Bildquelle: mess a disposiziun.
La dunna, ch'è arrivada avant passa 70 onns en ils Stadis Unids, ha vivì en plirs stadis federativs e tranteren en l'exteriur. Ella ha vesì blers svilups en il pajais. Per ella saja l'America anc adina in bun pajais – betg in pajais perfetg, ma generus e cun in senn da giustia.
Gion Giossi (Georgia)
Dahlonega, in vitg en las muntognas da Georgia, è stà passa 10 onns il dachasa dal Rumantsch Gion Giossi. Per motivs professiunals era el emigrà a Miami, nua ch'el ha lavurà plirs onns ed emprendì d'enconuscher sia dunna. Ensemen han els lura fatg midada a Georgia. Qua han els era bajegià in'atgna chasa e manà plirs onns in'ustaria. Dapi il davos november abitan els puspè en l'Europa, concret en la Germania, danunder che sia dunna è oriunda. Els sajan sa decidids per quest pass per esser pli datiers da lur famiglias.
I n'è betg stà simpel da bandunar la nova patria. Ma la politica sut la regenza da Donald Trump ha fatg la decisiun pli leva.
L'um da 53 onns è oriund da Rueras e sa descriva sco in dal center politic. El sustegnia ideas democraticas e republicanas. A las davosas elecziuns n'haja el betg dà sia vusch a Donald Trump. Gion Giossi n'è betg s'engaschà sez politicamain. Per el eri però impurtant d'esser sin il current. Per el e sia dunna saja quasi stà ina tradiziun da leger mintga di las novitads e da cumparegliar, co las medias americanas ed europeicas rapportavan. Ad el parevian las medias da l'Europa pli objectivas, schegea ch'ellas na rapportavian betg tut quai che capita en ils Stadis Unids.
Discussiuns evitavia Gion Giossi pli gugent. Sco ustier scheva el ch'el saja Svizzer e neutral sche giasts vulevan far politica. Ed era tar amis ed amias cun autras opiniuns evitavia el pli gugent tscherts temas per mantegnair l'amicizia.
Maria Luisa Ardini-Fontana (California)
La Lumneziana, Maria Luisa-Ardini Fontana, abita a Pleasant Hill en la California. Sco giuvna lavurava la dunna da 94 onns tar in'assicuranza. Tras sia lavur aveva ella contact cun glieud da l'entir mund, quai ch'haja fatg gust da viagiar. Ina chaschun per viagiar saja lura sa dada, cura ch'ina cusrina, che steva en l'America, è vegnida sin visita en Svizra per emprender d'enconuscher sia parentella. Ella haja envidà Maria Luisa Ardini-Fontana d'era vegnir a star en ils Stadis Unids. Uschia ha la giuvna pudì ir ad abitar tar ina confamigliara a San Francisco fin ch'ella aveva chattà ina plazza.
Qua en California ha ella fundà ina famiglia ed abitescha anc adina en la vischinanza da San Francisco, ensemen cun in giat, in chaun ed ina giaglina. Entant ch'i giaja bain cun ella persunalmain, fetschia il svilup actual en ils Stadis Unids quitads ad ella, era sch'i saja detg ruassaivel en California.
La situaziun a Minnesota pertutga era nus – per cletg betg fisicamain, ma en il cor.
Ella è ina democrata persvadida. Uschia haja ella era a las davosas elecziuns dà sia vusch a la candidata democrata.
Maria Luisa Ardini-Fontana na stat betg mal d'esser vegnida a star en ils Stadis Unids – cunzunt l'avertadad da la glieud là plaschia ad ella. Sia segunda patria na saja però betg pli il paradis ch'ella era ina giada per ella. Ella pudessia era s'imaginar ch'i dettia ina guerra civila tranter differentas gruppaziuns politicas – e tuttina: Ella saja optimistica e na veglia betg dar si la speranza che la situaziun pudessia sa calmar.
Proxim punct en agenda politica: midterm elections
Roger Aebli na crai mumentan betg ch'i vegn a dar ina guerra civila, era perquai che la situaziun pertutgant truppas dad «ICE» a Minnesota saja sa calmada in zic. En general dettia bain reacziuns negativas sin la politica dal president – era da vart republicana. Actualmain na crai il correspundent betg che Donald Trump vegniss anc elegì ina giada. Entant ch'il president na sto era betg anc vegnir elegì ina giada da nov, sto la partida cumbatter per lur sez en il congress. Per ils medems motivs – pia pervia da la politica da l'economia e la politica da migraziun – di Roger Aebli, ch'i vesia ora tenor las enquistas actualas meglier per la partida democrata.
Plirs facturs pudessian influenzar questas elecziun: L'uschenumnà «redistricting», nua che circuls electorals vegnan normalmain designads da nov mintga 10 onns suenter ina dumbraziun dal pievel. Questa ha quella giada lieu pli baud en tscherts stadis. Quai probablamain per anc gudagnar l'ina u l'autra vusch dapli.
In'autra tema saja ch'intgina glieud na giaja betg a vusch per evitar in inscunter cun policists e policistas dad «ICE». Steve Bannon – in anteriur cussegliader da Donald Trump – haja numnadamain proponì che tals duajan star avant ils locals da vuschar per controllar las elecziuns. Per il mument sa tractia però mo da prognosas e teorias, fin il proxim atun possia il clima politic puspè sa midar.