Da Tschuncaisma èsi uschia lunsch: lura vegn preschentà il nov cudesch da chant rumantsch per la Sur- e Sutselva. «Clom» sa numna el. Il spezial: Igl è in cudesch ecumenic, in cudesch communabel per las duas confessiuns catolic roman ed evangelic-refurmà. En questa episoda da «Vita e cretta» dattan il teolog catolic Andri Casanova ed il teolog refurmà ser Jan-Andrea Bernhard pled e fatg co ch'igl è stà da crear communablamain quella nova ovra che cumpiglia varga 600 chanzuns.
Ina cooperaziun fritgaivla
L'impuls per questa collavuraziun saja vegnì da vart catolica. Andri Casanova aveva l'incumbensa d'elavurar in cudesch da chant per la Baselgia catolica da la Surselva. Perquai ch'el lavuria era vi da la translaziun da la Bibla ecumena, saveva el ch'ins saja er da vart refurmada vidlonder da far ponderaziuns per in nov chanzunari. Uschia ch'el haja prendì l'iniziativa e tschertgà il discurs cun il teolog refurmà ser Jan-Andrea Bernhard. Ordlonder è sa sviluppada ina cooperaziun fritgaivla.
Nus essan frars e soras, nus avain ina cretta communabla, era sch'i dat differentas tradiziuns ed accents. Ma la cardientscha cristiana è quai che collia.
Lavurà vi dal clom vegn gia dapi il 2018. Oriundamain era planisà che l'ovra cumparia il 2022. Pertge il spustamaint sil 2026? Daco èsi ì uschè ditg? Ils mainaprojects decleran ch'i saja stà difficil l'entschatta da fixar in termin, in onn. Perquai che i na deva nagins projects cumparegliabels, a quels ch'ins avess pudì s'orientar. Ultra da quai hajan els er anc gì autras obligaziuns. Ina impurtanta persvasiun saja perquai stada durant il process: da prender il temp e da laschar madirar il cuntegn.
Tge è in onn dapli u damain tar in'ovra per ils proxims 50 onns?
Las duas confessiuns han en il decurs da l'istorgia prendì differentas vias ed han sviluppà differentas opiniuns. Quai è er sa mussà durant il project «Clom». Spezialmain areguard il diever da la lingua religiusa. Andri Casanova declera che per motivs istorics, che sa basian sin la translaziun da la Bibla refurmada dal ladin en sursilvan, dettia per part differents terms per il medem. In exempel saja il pled «Gliergia» (refurmà) e «Gloria» (catolic). Ins haja lura decidì dad ir la via pragmatica: Chanzuns che sajan naschidas en tradiziun refurmada mantegnian «Gliergia», entant che chanzuns ord penna catolica dovrian vinavant «Gloria».
«Clom» cuntegna varga 600 chanzuns. Ellas derivan da divers cudeschs da chant pli vegls. In novum saja ch'ins haja era integrà sis chanzuns sutsilvanas. Quai saja succedì sin dumonda da la Val Schons. Andri Casanova declara che fin ussa haja ins era chantà en Sutselva cun il cudesch sursilvan «Canzuns choralas».
In act simbolic
Sper las chanzuns che han ina lunga tradiziun haja ins er laschà far ed integrà diversas novas cumposiziuns, surtut dad auturas e cumponistas. Ins haja numnadamain vulì sapientivamain er integrar pli ferm dunnas e far pli visibel ellas. Uschia che sper il num dal cudesch «Clom» che saja vegnì decidì d'in gremi da dunnas, saja er la chanzun per l'entschatta dal cudesch cun il medem titel vegnì scrit e cumponì da duas dunnas, dad omaduas confessiuns. In act simbolic, di Andri Casanova ed agiunta «Enfin uss è la gronda part adina vegnida fatg dad umens, quai ha natiralmain in aspect istoric, oravant tut da nossa vart catolica. Nus avain en quest senn vulì metter in accent ed era propi dar in spazi, era sapientiv a dunnas da s’exprimer en texts ed en musica.»