Igl è stà in mument istoric per il mund rumantsch e la Lia Rumantscha: per l’emprima giada en l’entira istorgia è la Lia vegnida manada dad in co-presidi e lura er anc da duas dunnas. Suenter ils presidis da Vincent Augustin (2004 – 2012), Duri Bezzola (2013 – 2015) e Johannes Flury (2016 – 2021) han Urezza Famos e Gianna Luzio surpiglià il timun da la Lia Rumantscha l’onn 2022.
Enfin l’october da l’onn passà han las duas dunnas manà sco co-presidentas ensemen la Lia Rumantscha. Suenter che Gianna Luzio è vegnida elegida sco successura da Bernard Maissen en il post sco directura da l’Uffizi federal da communicaziun (UFCOM/BAKOM) ha ella dà giu sia funcziun tar la Lia Rumantscha. Dapi lura maina Urezza Famos ad interim suletta il presidi.
Elecziun a la radunanza da delegads
En il rom da la proxima radunanza da delegadas e delegads, ils 20 da zercladur 2026 dess avair lieu l’elecziun substituiva dal presidi da la Lia Rumantscha. E fin lura vuless la cumissiun da tscherna pudair preschentar candidatas u candidats valabels per quest post. «Natiralmain n’èsi era betg exclus che Urezza Famos fa vinavant e candidescha anc ina giada», declera Toni Vinzens en sia rolla sco president da la cumissiun da tscherna e che lavura sco redactur e producent tar la FMR. Ensemen cun el fan era Gianna Duschletta e Lars Prevost part da questa cumissiun.
Tenor Toni Vinzens èsi actualmain anc avert, en tge furma ch’i dess ir vinavant. «Nus avain en sasez pliras opziuns: Sche Urezza Famos vul far vinavant, po ella candidar suletta u tschertgar in u ina collega per in co-presidi. En quest connex avain nus gia discurrì cun ella, ma decidida n’è quella dumonda anc betg. Igl è dentant era pussaivel che nus preschentain a la radunanza da las delegadas e dals delegads autras candidatas e candidats che fissan pronts da presidiar la Lia sulets u en in co-presidi.»
Persunas interessadas pon s’annunziar
La cumissiun da tscherna na s’haja ni fixada sin la schlattaina ni sin la derivanza da pussaivlas candidatas u candidats. «Nus essan averts per tuts ch’èn interessads. L’unica premissa è che pussaivlas candidatas u candidats n’èn betg engaschads al medem mument en ina funcziun u instituziun che pudess chaschunar conflicts dad interess», uschia Toni Vinzens. Ina tala posiziun saja cunzunt interessanta per persunas che vulessan influenzar u almain esser part dal svilup futur da la lingua e cultura rumantscha. Quant grond ch’il pensum saja la fin finala, na po Toni Vinzens betg dir cun segirezza. «Quai dependa era adina in zic co il program guarda ora, ma i dat segir enturn otg sesidas ad onn. Ultra da quai sto ina presidenta u in president er anc s’inscuntrar cun auters gremis e planisar in zic temp per preparativas e differentas lavurs suenter las sesidas.»
Il post n’è anc betg vegnì scrit ora uffizialmain. La Lia Rumantscha ha dentant infurmà cun ina communicaziun las medias ier mesemna che la tschertga saja averta e che candidatas u candidats interessads possian s’annunziar anc fin ils 31 da mars da quest onn tar la cumissiun da tscherna. Ma l’ultim pled respectivamain la tscherna sco tala ha lura la radunanza da delegadas e delegads ils 20 da zercladur a Samedan.
Per Urezza Famos è anc tut avert
«Noss giavisch, uschia sco che nus avain discutà quai en la suprastanza, fiss da chattar insatgi per in co-presidi», declera Urezza Famos al telefon a la dumonda, sch’ella fiss pronta da restar presidenta da la Lia Rumantscha. Ella conceda dentant era magari franc ch’ella n’haja anc betg tratg ina decisiun ed er anc betg fatg patratgs pertutgond sia atgna rolla en questa dumonda. «Ussa vulain nus emprim sondar e guardar tge persunas che vegnan en dumonda. Tut la suprastanza è vegnida dumandada da studegiar ed activar la rait privata per vegnir a pussaivlas candidatas u candidats», uschia Urezza Famos. E pir suenter ch’il termin d’annunziar è passà, la fin da mars, veglia ella sa tschentar la dumonda co vinavant: Sch’igl ha tranter ils candidats ina persuna, cun la quala ella pudess s’imaginar in co-presidi, o ina pussaivla candidata u in candidat che pudess surprender il presidi sulet. Per Urezza Famos èn actualmain tut las opziuns avertas.
Ella haja lavurà fitg gugent ensemen cun Gianna Luzio, ellas duas sajan stadas in fitg bun team, cun bleras discussiuns e buns e blers dialogs. «En duas èsi en mintga cas pli facil da manar ina tala instituziun sco la Lia», declera Urezza Famos. Da far la lavur suletta, uschia sco ch’ella ha ussa fatg quai dapi l’october passà, saja in’autra situaziun, era sche la suprastanza saja natiralmain era qua per sustegnair. Era sche Urezza Famos lascha anc avert tut las opziuns è ina chaussa per ella evidenta: «La fin finala vai per mai da chattar la meglra soluziun per la Lia Rumantscha. E davart quella decidan las delegadas ed ils delegads.»