Cussegl grond - Votums, absenzas ed umor: invistas en las debattas dal parlament

Il pled «parlament» vegn dal franzos vegl («parler») e munta tant sco «discussiun» ubain «tractativas». E perquai vai er en il Cussegl grond: discutar, debattar ed a la fin decider. Ils protocols dal parlament cuntegnan tut quai che gira e passa durant las sessiuns dal parlament – sajan quai incumbensas, absenzas ubain pled per pled ils singuls votums da las deputadas e deputads. Uschia dattan els in'invista en la vita e las structuras dal parlament chantunal.

RTR ha analisà ils protocols da 19 sessiuns dals Cussegl grond dal l'october 2022 fin december 2025. Quai èn en tut 52 dis da sessiun – mintga sessiun dura per regla trais dis.

Dus Evangelis per Sessiun

En mintga sessiun discurran deputads e deputadas en media var 47'000 pleds – pleds da cusseglieras e cussegliers guvernativs, ubain presidents dal parlament e cumissiuns betg inclus. Sco congual: 47'000 pleds è circa il roman «The Great Gatsby», ubain ils dus Evangelis da Lucas e Marcus dal Nov Testament.

Sur tut las sessiuns d'ina legislatura – pia ils quatter onns temp d'uffizi tranter las elecziuns – vegnan uschia ensemen debattas da passa in milliun pleds. Quai correspunda circa a tut ils set cudeschs da Harry Potter ubain in pau dapli che l'entira Bibla tudestga (enturn 780'000 pleds), ubain var trais giadas il «Zauberberg» da Thomas Mann.

Danunder vegnan las datas?

Avrir la box Serrar la box

Per quest artitgel ha RTR analisà tut ils protocols dal parlament da l'october 2022 fin il december 2025. La sessiun da saramentaziun (avust 2022) n'avain nus betg resguardà, cunquai ch'ella è in pau pli speziala che las autras.

Ils protocols cuntegnan ils pleds discurrids en il parlament. Quai è in indicatur per la participaziun a las debattas. Per la cumpart da pled avain nus be piglià ils votums da deputadas e deputads che na discurran betg en ina funcziun. Betg resguardads èn pia: Pleds e directivas dal presidi resp. vicepresidi, pleds da presidents d'ina cumissiun u represchentants d'ina maioritad u minoritad d'ina cumissiun. Pervia da lur uffizi ston questas persunas pigliar posiziun. Quai è ina part impurtanta da las sessiuns, sfalsifitgass dentant il maletg general da las debattas. Votums curts senza cuntegn – sco per exempel engraziar per ina resposta da la regenza senza far ulteriuras dumondas – n'èn er betg inclus.

Ils votums da suppleantas e suppleants n'èn per regla betg vegnids resguardads. Per suppleants ch'èn pli tard daventads deputads èn be vegnids duvrads ils pleds sco deputads u deputadas.

Il cuntegn da quai che vegn ditg n'avain nus betg analisà. Quai fiss metodicamain pli cumplex e pretensius, e giess plinavant en in'autra direcziun.

Plinavant avain nus dà in sguard sin la preschientscha, concret tge parlamentaria u parlamentari ch'è preschent ubain perstgisà resp. substituì d'ina suppleanta u suppleant.

Il temp per in votum – in opiniun u ina contribuziun davart in punct da discussiun – è tenor l'urden da gestiun dal cussegl grond limità. Maximalmain 10 minutas e maximalmain duas giadas pro punct da discussiun dastga ina persuna s'exprimer. Lura sto il presidi dal parlament far attent da vegnir a la fin.

Diesch persunas discurran var 30% dal temp

Ils votums durant ina debatta han per regla enturn 200 fin 600 pleds. Quai basta als blers per far ina remartga u per declerar l'agen punct da vista. Sche mintga persuna en il parlament discurriss tuttina bler, pudessan ins quintar cun var 390 pleds per persuna e sessiun. Quai n'è dentant betg il cass – e fa er be senn or da vista matematica.

Durant ina sessiun discurra be var la mesadad da las 120 parlamentarias e parlamentaris insumma. E tranter quels che discurran, datti grondas differenzas. Las 10 persunas che discurran il pli savens, han ina cumpart dal pled da bunamain 30%. Ina pitschna cumpart da las deputadas e dals deputads domineschan pia las debattas.

Durant las debattas discurra il deputà Reto Crameri (Center, Surava) il pli bler da tuts. El ha ina cumpart da passa 5% vi da tut las debattas. El discurra bunamain tant sco ils 40 deputads e deputadas che discurran il pli pauc, ensemen. Sin il segund plaz suonda Stefan Metzger (PPS, Engiadin'Ota). Patrik Degiacomi (PS, Cuira) cumplettescha il «podest». Els trais piglian il «parler» da parlament pia ordvart serius.

Intginas deputadas e deputads n'han durant questa legislatura (anc) ditg nagut. Da quels e quellas è la pli gronda part pir dapi curt en uffizi, ubain ch'i eran en funcziuns spezialas.

Facturs relevants: experientscha ed intervenziuns

Er ina regressiun statistica fatga cun las datas datti dus facturs impurtants ch'influenzeschan ils pleds discurrids. In da quels è l'experientscha. Quels e quellas che cumenzan gist, èn savens anc pli quiets. Suenter duas fin trais legislaturas èn ils parlamentaris e las parlamentarias pli activas. La variabilitad è dentant gronda – tar mintga grad d'experientscha datti persunas pli passivas e pli activas.

In ulteriur factur èn uschenumnadas intervenziuns. Tranter las persunas che discurran il pli bler sa chattan er quellas persunas ch'inoltreschan savens incumbensas u tschentan dumondas. Sche quellas vegnan tractadas en il parlament èsi er cler che las persunas daventan activas e s'expriman davart il cuntegn.

Dapli infurmaziuns e survista

Sanesters discurran dapli che spetgà

Sch'ins dumbra ensemen ils pleds discurrids tenor partida sa mussa il suandant: La glieud da las partidas sanestras discurra in pau dapli che lur cumpart da sezs. Tar ils burgais èsi plitost sutsura. Il pli fitg dat quai en egl tar la PLD: liberaldemocratas e -democrats discurran in bun toc pli pauc che la PS e la PPS, malgrà che la PLD ha dapli sezs. En la PLD datti plitost paucs che s’exponan fermamain en las debattas.

L'analisa da datas mussa che la appartegnientscha a la partida n'ha nagin effect significant sin la persuna singula. Ina decleraziun per las differenzas fiss ch'i dat tranter politichers e politicras sanestras, persunas ch'inoltreschan dapli incumbensas. Uschia pon els ed ellas vegnir pli savens a pled. In'autra tesa: Cunquai che la sanestra è en la minoritad, èsi pli difficil da dumagnar atras lur ideas. Perquai nizzegian els ed ellas las debattas per plazzar lur puncts.

Dapli Martins che dunnas tranter ils pli tschantschus

En il parlament chantunal han las dunnas var in terz dals sezs. La cumpart dal pled en las debattas e discussiuns è dentant anc ina giada pli pitschna. Quai correspunda als resultats ch'ina analisa da la gasetta Beobachter ha mussà il 2019 a maun dal Cussegl dals chantuns.

La regressiun statistica che RTR ha calculà na mussa dentant nagin effect significant dal gender sin ils pleds da las singulas persunas. Er puncto intervenziuns ed experientscha èn dunnas circa sin in nivel sumegliant sco ils umens. Ina pussibla decleraziun: Tranter ils umens datti dapli cass extrems – pia persunas ch'èn cleramain sur la media. En ils Top 10 datti dapli umens cun il num Martin che dunnas insumma, e tranter las 20 persunas che discurran il pli bler èn be quatter dunnas. I pudess dentant er dar autras decleraziuns structuralas.

Quatter dis d'absenza pro persuna

Ils protocols che RTR ha analisà cuntegnan las infurmaziuns da 52 dis da sessiun da l'october 2022 fin december 2025. En media manca mintga deputada e deputà durant quatter dis. Tar ils 27 deputads e deputadas senza absenza datti inqual ch'è pir dapi curt en uffizi – dentant er intgina lieur veglia.

Durant trais dals quatter dis d'absenza vegnan deputadas e deputads remplazzadas d'in suppleant u d'ina suppleanta. Per ch'in suppleant po vegnir dumandà si, sto ina deputada annunziar quai per regla fin duas emnas avant la sessiun. Suppleantas e suppleants han durant il temp analisà, passentà en tut 411 dis en il parlament .

Bleras absenzas vegnan dals socialdemocrats

Dals stgars 550 dis d'absenza van ils pli blers sin il conto da la Partida socialdemocratica. En relaziun cun sia grondezza ha la PPS ils pli paucs dis d'absenza. Tar la PS vegnan dentant var 80% da las absenzas remplazzadas cun in substitut. Tar ils Verdliberals è quella quota la pli bassa. I sa mussa dentant er:

Tranter las deputadas ed ils deputads cun las pli bleras absenzas datti intginas persunas ch'han dà giu il mandat. In exempel è Philipp Wilhelm, nua che ses uffizi en il Cussegl grond è sa cruschà cun ina depressiun da spussada.

In sguard en la structura – cun intginas limitaziuns

Pia: L’analisa dat in’invista co che las debattas funcziunan. Ina pitschna part dominescha ils votums, cun experientscha e dumber d'incumbensas sco facturs impurtants. Er differenzas tranter partidas e tranter umens e dunnas sa mussan sco evidentas. Las cifras èn in indizi per tgi che sa participescha activamain. Ina gronda part da la lavur politica capita dentant davos las culissas – e quai na sa mussa lura er betg en ils votums.

Ina limita centrala è che l’analisa sa basa be sin datas quantitativas. La qualitad dals votums, sch'ils arguments èn consistents u sch'ils blers pleds han er cuntegn, na vegn betg resguardà. Er las raschuns e motivs per l'activitad u passivitad restan averts.

«Heiterkeit»: risadas protocolladas

En il cussegl grond vegn er ris mintgatant – saja quai pervi da votums umoristics, piztgadas tranter ils deputads e las deputadas ubain pervia da pannas e sbagls. Las persunas da la Chanzlia chantunala protocollescha sch'i vegn ris. Quai fan els cun il pled «Heiterkeit».

Per las pli bleras risadas ha procurà Tarzisius Caviezel (PLD, Tavau) durant ses onn da presidi. Qua u là èn capitadas pannas cun manar la sesida, ubain ch'el n'ha betg pudì tegnair enavos in «spruh».

Ils presidents e las presidentas dal Cussegl grond èn savens quels cun ils pli blers «gags» – cun manar ina sesida datti adina puspè la schanza da far quai.

Per survegnir in'invista en il «umor parlamentar» datti qua anc in pèr «risadas» or dal parlament.

«Heiterkeit» or dal parlament

Adattà al tema

Co funcziuna il Cussegl grond? Tge fan las cumissiuns? «RTR la show» ha dà in sguard sin il manaschi dal parlament chantunal.