Venanzi Caduff da Tavanasa s’engascha gia dapi in pèr onns per l’agid en l’Ucraina. Dacurt ha el manischà in auto da la Svizra enfin Charkiw che sa chatta datiers al cunfin da la Russia. Ina citad ch’è fermamain pertutgada da la guerra. A la FMR ha Venanzi Caduff raquintà davart il viadi da bunamain 3'000 kilometers al guvernagl e davart sias impressiuns da l’Ucraina.
Jau sun lura davent per in’emna.
Quai ha Venanzi Caduff ditg l’entschatta november 2025 a sia dunna. «Nua vas?» «En l’Ucraina.» «Aha.» I sto esser che la dunna da Venanzi Caduff è disada che ses marì è spert pront per ina u l’autra aventura. «Jau hai gì exact in’ura temp per ma decider, sche jau sun pront da manischar in auto da la Svizra enfin l’Ucraina.» Betg insanua en il vest da l’Ucraina, betg fin a Charkiw, ina citad da dus milliuns abitantas ed abitants che sa chatta sulet 20 kilometers dal cunfin a la Russia. Ina citad ch’è a l’entschatta da la guerra stada per in curt temp occupada da l’armada russa. Ina citad che vegn cuntinuadamain attatgada da dronas russas. Tema? Na, di Venanzi Caduff ch’è creschì si e che viva a Tavanasa. «Jau hai en in pèr emnas 80 onns ed hai gì ina bellezza vita, tge duai jau anc temair.»
Engaschi per l’Ucraina
Venanzi Caduff s’engascha gia dapi in pèr onns per l’Ucraina. El sa gida da Tavanasa anora cun ses ami Ignaz Derungs da rimnar rauba per trametter quella en direcziun ost. «Nus lavurain cun l’organisaziun d’agid Humanosch, in’organisaziun da la Pologna.» Thomas Schmid, in burgais svizzer cun ragischs en Pologna represchenta Humanosch en Svizra. «El ha cumprà quatter autos vegls en Svizra per l’Ucraina.» Quatter autos ha Thomas Schmid cumprà e sulet trais manischunzs ha el gì a disposiziun. «Uschia ch’el ha dumandà mai da manischar in dals autos da la Svizra fin a Charkiw.»
Venanzi Caduff di ch’els sajan charrads cun ils quatter autos 2'765 kilometers davent da la Svizra via la Germania en direcziun da Dresden tras la Pologna cun durmir a Krakau. Da là anora tras l’entira Ucraina per cuntanscher la finala Charkiw. «La sonda ils otg da november 2025 avantmezdi avain nus bandunà la Svizra e la dumengia ils nov da november 2025 da mezdi essan nus arrivads a Charkiw.» Venanzi Caduff discrurra da miserabla aura, plievgia e nivels, naiv e quai che pertutga il tschancun tras l’Ucraina da vias miserablas.
Dapi quatter onns se chatta l’Ucraina en la guerra, da pinar las vias n'ha nagin peda.
Il viadi cun auto tras l’Ucraina è stà per il manischunz da Tavanasa la part la pli privlusa. «Nus na pudain insumma betg s’imaginar co ils Ucranais van cun auto, forsa san ins sin il pli paregliar quai cun il traffic en l’Italia, simplamain caotic.» Ina giada u l’autra è el sa barattà al guvernagl cun Ignaz Derungs che ha accumpagnà ses ami sin viadi fin a Charkiw.
La guerra è omnipreschenta
«Qua e là vesan ins en la citad chasas tutgadas da dronas», tradescha Venanzi Caduff. Chasas ferm donnegiadas e pervia da la detunaziun da las bumbas sfratgan las fanestras en l’entir quartier. Il Sursilvan discurra dad ina guerra tschuffa ch’ils Russ mainan per gronda part encunter la populaziun civila. Ed el attribuescha a quella populaziun ina ferma veglia da far frunt e da puspè metter en stan e reparar ils donns. Venanzi Caduff menziuna il tancadi curt davant Charkiw ch’è vegnì donnegià fermamain d’ina attatga russa. «Suenter dus dis funcziunava il tancadi puspè.»
Per gronda part èsi glieud pli passada u cun impediment che dismetta il dischurden caschunà da las bumbas.
Sentì ha Venanzi Caduff ina gronda engraziaivladad per il sustegn che vegn da la Svizra. «Duas dunnas che han represchentà ina scola che nus avain sustegnì èn viagiadas 150 kilometers per entupar nus e per engraziar.» Spontan è il Sursilvan s'inscuntrà cun in giuven medi en servetsch militar che charrava cun in auto vegl ch’era antruras en possess da Venanzi Caduff e ch’el ha gia pli baud tramess en l’Ucraina. «Quest um giuven ha enconuschì mai e quai ha impressiunà e commuventà mai.»
Ordvart da la citad, pli datiers al cunfin russ han ils dus Sursilvans vis da bler chasas destruidas e persunas sin fugia da l'Ucraina che ston guntgir ils cumbats al cunfin. «Quels vegnan cun nagut auter che lur pitschna bagascha ch’els portan cun els.» Il Sursilvan raquinta dad ina giuvna media che tgirava fugitivas e fugitivs e ch’era a la fin da sias forzas. «Ella aveva gist quest di natalezi.» Malgrà tut ils problems che la populaziun è confruntada ha Venanzi Caduff sentì ina gronda veglia da dar dumogn al mintgadi. «I n'han tuttavia betg pers la bunaveglia e nus avain era gì bler da rir.»
Or da l'archiv:
Turnà suenter in’emna
Exact suenter in’emna ha Venanzi Caduff pudì annunziar il return a chasa a Tavanasa. Suenter in viadi cun auto fin a Warschau e da là cun l’aviun a Turitg. Las impressiuns dal viadi èn omnipreschentas e documentadas en in cudesch da fotografias. «Il giavisch dad ir ina giada en l’Ucraina era adina avant maun.» Da la decisiun spontana n’è Venanzi Caduff insumma betg s’enriclà. L'um che cuntanscha prest ses 80avel onn da naschientscha è creschì si a Tavanasa cun set fragliuns. «Jau hai passentà ina gronda part da mia vita al guvernagl da l’auto da vitgira.» Cun 14 onns ha el manischà in tal vehichel per l’emprima giada sin in plazzal. «In emprendissadi n'hai jau mai fatg, jau hai dentant emprendì da lavurar e star sin atgna chomma.» E per l’um che va anc regularmain cun töf èsi mai stà in tema da betg s’engaschar per la cuminanza, saja per quella da Tavanasa u per quella da l’Ucraina. «Jau ma dumond dentant co nus qua en Svizra dumagnassan ina tala situaziun sco quai che la populaziun da l’Ucraina sto dumagnar.»