El na possia strusch chapir ch’i saja gia 100 dis, dapi che la nova suprastanza da Breil ha entschet la nova legislatura, ha il president communal Roman Flepp (42) ditg. Ils dis passian enorm svelt e mintgin saja auter, di Flepp ch’è vegnì eligì ils 15 da zercladur 2025 sco successur da Clau Schlosser da Dardin.
L'emprim temp saja stà fitg intensiv, però era interessant. Envers la FMR di Flepp ch’i n'haja anc betg dà grondas tractandas politicas cun il cussegl da vischnanca u a la radunanza communala fin qua. Uschia hajan el e sia suprastanza gì peda da s’acclimatisar.
Tge spetgas ha la glieud vers Vus sco nov president communal?
Jau suppon che las spetgas sajan grondas. Dentant fin ussa n'hai jau anc betg udì bler. Il mument resent jau surtut fitg blera bainvuglientscha e sustegn. Jau hai duscurrì cun fitg blera glieud, cun aderents ed adversaris da singuls projects sco per exempel la via da colliaziun tranter Vuorz e Breil. Mia funcziun è da far las punts, perquai che tenor mai è mintg perspectiva legitima.
In dals emprims projects che la suprastanza ha mess fil en guglia è ina reorganisaziuns dals process administrativs da la vischnanca?
En emprima lingia vuless jau deponer che nus essan s’entupads l’entschatta da l'onn cun ina fitg buna organisaziun communala, cun persunal fitg qualifitgà che presta lavur excellenta – en l'administraziun sco era en autras partiziuns. Malgrà quai vulain nus guardar, tge process ch’ins pudess optimar. I va primarmain per vegnir pli effizient e reparter las cumpetenzas sin las persunas dal fatg, uschia che la suprastanza possia sa concentrar sin las grondas sfidas e dumondas strategicas. Per elavurar mesiras concretas avain nus creà ina cumissiun cun commembers dal cussegl da vischnanca. Accumpagnà vegn il project da profis en la cussegliaziun da vischnancas. Quai è ina buna basa da partenza ensemen cun noss nov chanzlist Simon Collenberg ch'ha entschet sia plazza l’entschatta da mars.
La vischnanca da Breil ha tschintg vischinadis ch'han fitg differents caracters e differentas structuras. Quant difficil èsi da chattar la storta?
Igl è ina sfida da vegnir da cumbinar ils interess da tut ils tschintg vischinadis. Quai è cler. I dat chaussas ch'i fa senn da far a Breil-Vitg, per exempel per il turissem. Lu datti dentant chaussas sco la cultura, ch’è fitg ferma en il vitg da Vuorz cun ils chastels e la baselgia ch’ins duai exnum far là. E quai principi da las fermezzas individualas vala era per Andiast, Dardin e Danis/Tavanasa.
Breil ha ina gronda cumpart dals abitadis ch'èn dimoras da vacanzas. Senza il turissem na marschass pauc u nagut?
70 % da las abitaziuns a Breil èn abitaziuns da vacanzas. Pertutgant l’impurtanza dal turissem per Breil di quai atgnamain gia tut. La vita a Breil è nunditg dependenta dal turissem d’enviern e pli ditg e pli fitg era da stad. Ils mais d’enviern è noss territori da skis ina fitg gronda pitga da la vischnanca fusiunada. Quai è dapi passa 50 onns uschia. La glieud s’identifitgescha cumplainamain cun il territori da skis. Las pendicularas han era augmentà fitg ils contacts tranter la glieud da las vischnancas. Ils giuvens vulan avair contact l’in cun l’auter. Blers contacts èn naschids e sa manifestads entras las pendicularas dapi il 1972 enfin oz.
Da las pendicularas audan ins cunzunt dapi l'atun passà ch'ellas sajan en las stretgas finanzialas. Tge munta quai per la vischnanca da Breil?
Per la vischnanca munta quai en emprima lingia ch’i dat malsegirtads e malruassaivladads. Nagin che na sa propi, coi va vinavant. Nus sco vischnanca stain avant la dumonda d’in eventual engaschament finanzial pli grond. Quella discussiun vegnin nus a stuair manar sco populaziun. Era en il passà è la vischnanca s’engaschada cun daners per las pendicularas ch’èn gea atgnamain ina fatschenta privata. Sche la vischnanca avess da pajar summas pli grondas en l'avegnir, sto ella era far pretensiuns e prender part a las decisiuns strategicas. Tgi che paja decida.
Vegn quai a succeder che la vischnanca sto s'engaschar pli fitg?
Sco ditg, la vischnaunca da Breil è gia oz engaschada finanzialmain en il territori da skis. Per exempel en la «Infra Brigels Waltensburg Andiast AG» cun tut ils indrizs sutterrans da far naiv è la vischnanca participada cun 99% e paka mintg’onn radund 300’000 francs per il mantegniment ed il svilup da quels indrizs. Avant intgins onns ha la vischnanca dà 1 milliun francs per sanar il restaurant e lavuratori Alp Dado. La vischnanca prepara las vias da scarsolar e vias da viagiar sin la naiv en il territori da skis, ed uschia vinavant. Passa 6 milliuns ha la vischnanca investì ils ultims 13 onns en las pendicularas. Ed en l'avegnir spetgan grondas investiziuns en ils indrizs da far naiv. Sch’i na croda betg giu dal tschiel tuttenina in investur privat, lura vegni ad esser difficil per las pendicularas da cuntinuar senza in pli grond agid finanzial da la vischnanca. Co ed en tge furma è deplorablamain aunc avert. Nus dain maun per ina schliaziun constructiva.
In grond project actual da la vischnanca è la via da colliaziun tranter Vuorz e Breil. Qua n'audan ins betg tant pli l'ultim temp?
Jau crai che tant ils aderents sco era ils adversaris da la via atras ils Migliès han patì dal cumbat dals ultims onns. Mo ussa han crai jau tuts acceptà, u èn sin la via d’acceptar, la decisiun irrevocabla dal Tribunal federal. Nus essan en mintga cas vidlonder cun tutta forza da cuntinuar cun quai project. Per nus sco suprastanza nova èsi d’avantatg che nus n'avain betg l’entira istorgia da quella via en il satgados. Senza quel burdi essan nus pli libers da far ils proxims pass, e dad ir en ils discurs cun l’entira populaziun.