Mesemna suentermezdi en la Centrala naziunala d'alarm a Berna. L'atmosfera è lavurusa. Sin in grond visur ves'ins ina carta da la Svizra cun in punct cotschen – Crans-Montana. Amez la centrala stat Tenzin Lamdark. Il medi da 48 onns che ha ragischs en l'Engiadina'Ota è il responsabel da la rait naziunala per la medischina da catastrofa (KATAMED). Gia tar las emprimas novitads davart l’incendi en la bar «Le Constellation» haja el sminà che quai surpassia las capacitads d'agid regiunalas e che si'organisaziun vegnia probabel activada.
Per mai era cler che jau stos lavurar cun in squitsch gigantic. E perquai n’hai jau betg durmì duas notgs per far pront il concept per dumagnar quai en Svizra e gidar las unfrendas.
Fitg spert saja stà cler che la Svizra è confruntada cun ina disgrazia da dimensiun maiudida. Grazia a contacts gia existents tras acziuns d'agid per persunas blessadas da l'Ucraina ed uffants da la Strivla da Gaza saja stà pussaivel da contactar spert ils collegas da l'Uniun europeica, raquinta Lamdark.
Nus avain gì fitg spert glisch verda dal cusseglier federal Martin Pfister. Suenter avain nus guardà cun la Rega pervia da las capacitads da transport. Els han gì ils trais aviuns à dus pazients ed jau hai vis che sis pazients per giada na tanscha betg. Qua avain nus guardà d'avair avunda aviuns da l'exteriur.
Gronda solidaritad internaziunala
La solidaritad saja stada fitg gronda. 23 pajais hajan offrì agid, davent da la Norvegia enfin la Tirchia. Uschia n’hajan els betg stuì zavrar las persunas grevblessadas, mabain hajan pudì procurar spert per schliaziuns uschè idealas sco pussaivel.
Uschia era la situaziun la meglra per mintga pazient cun la lingua, cun la famiglia ed era da duvrar ils pajais vischins. Per las famiglias fissi stà fitg difficil dad ir enfin en Norvegia per visitar ils uffants blessads.
In agid n’era quai betg mo per ils grevblessads e lur famiglias mabain era per ils numerus ospitals che han purschì emprim agid. Blers dad els, per exempel ils ospitals da Sion e Losanna, sajan vegnids a lur cunfins perquai che pazients cun arsentadas grevas dovrian blera tgira. I saja perquai stà ina prioritad dad els da distgargiar quels ospitals, quai betg il davos era en l’interess dal provediment da sanadad regiunal, declera Tenzin Lamdark.
Cura ch’il squitsch è uschè grond perdain nus pazients perquai che la tgira na po betg avair la medema qualitad. Era ils pazients che vegnan normalmain, cun in infarct u insatge auter, pateschan lura perquai che las capacitads n’èn betg qua per tgirar.
Per pazients e famiglias n'èsi betg terminà
Actualmain vegnan anc tgiradas 46 persunas en ospitals en l'exteriur. La situaziun da crisa para uschia dad esser dumagnada. Quai constettia dentant mo per part, admonescha Lamdark. Las famiglias sajan vinavant confruntadas cun grondas sfidas.
Ils geniturs ston avair la pussaivladad dad esser là per l’uffant. Els na pon betg lavurar, dovran in albiert. Suenter vegnan anc las dumondas da las assicuranzas. Il sistem da sanadad è dus, trais mais sut pressiun, ils pazients vegnan lura or da l’ospital ma dovran lura anc onns tractaments da rehabilitaziun. Ma per quels 83 pazients n’avain nus en Svizra betg las capacitads, quai stuain nus ussa preparar.
Sia lavur cuntinueschia, tranter auter duain las experientschas ussa fatgas chattar resun en il plan d'acziun naziunal ch'el e ses collavuraturs sajan actualmain vid elavurar. Per che la Svizra saja preparada meglier tar ina sumeglianta disgrazia da tala dimensiun. Part da quai fetschia era la solidaritad internaziunala, accentuescha Tenzin Lamdark. Tenor el fissi perquai impurtant che la Svizra sa participeschia vi da la rait d'agid europeica il futur.
Crans-Montana haja mussà cleramain ch’in pajais sulet na saja betg abel da dar dumogn ad ina tala catastrofa. I dovria solidaritad sur cunfin.