«Patocha – gialoffa – nanins – tof», quai respundan studentas e students dal curs da Vallader a l’Universitad da Turitg sin la dumonda davart lur l’expressiun preferida en l’idiom engiadinais. Igl è gievgia, cumenzament d’avrigl. Ina gruppa pitschna da radund 10 persunas ed ina docenta s’entaupan en ina stanza pauc dalunsch da l’edifizi principal da l’universitad.
Impressiuns da la classa
-
Bild 1 von 3. Leandro e Nicolas. Leandro è gugent en l'Engiadina, cunzunt en il Parc Naziunal, n'ha dentant betg in connex direct cun la Rumantschia. Tar Nicolas è la mamma da Zernez. Ils dus studegian matematica a la ETH. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 3. Gianluca e Mauro. Il student da medischina Gianluca veglia simplamain emprender la lingua rumantscha. Tar Mauro, che studegia geografia, è la famiglia da Tarasp, el visita l'Engiadina regularmain. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 3. Il curs da vallader ha lieu mintga gievgia. La classa cumpiglia radund 10 studentas, students ed audituras, da differentas generaziuns e cun differents motivs per emprender Vallader. Bildquelle: RTR.
Ragischs, relaziuns e spir interess
Curt suenter il sain da scola beneventa Uorschla Natalia Caprez Brülhart la classa. La gruppa heterogena consista da studentas e students da geografia, matematica, communicaziun u medischina. Ma er audituras externas fan part, pia persunas che san visitar il curs senza examen dentant cun pajar 110.- francs per semester. Il modul «Cuors da Vallader», che sa baratta mintg’onn cun in pendant sursilvan, dura dus semesters e sa drizza envers persunas che vulan emprender rumantsch.
Vuschs or dal curs Vallader
-
Bild 1 von 3. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 3. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 3. Bildquelle: RTR.
Ils motivs per frequentar il curs varieschan da ragischs en l’Engiadina, sur relaziuns cun engiadinais enfin tar spir interess per cultura, lingua e lieu da vacanzas. Lur numnader communabel: l’interess per il rumantsch. E quel è evident, manegia la docenta Uorschla Natalia Caprez Brülhart.
Ellas ed els han ina gronda motivaziun e ma maglian bunamain si cun dumondas exactas.
La romanista oriunda da Ftan, pendulescha tranter il dachasa a Cuira, l’Institut Otalpin Ftan, nua ch’ella dat rumantsch e l’Universitad da Turitg, nua ch’ella dat dapi l’atun 2025 per l’emprima giada il curs da Vallader.
Tranter Jachen Curdin Arquint e las randulinas
L’instrucziun sa basia sin il Vierv Ladin da Jachen Curdin Arquint declera Uorschla Natalia Caprez Brülhart: «Quel è structurà bain». La docenta cumplettescha dentant las lecziuns cun agens exercizis e cun chant. Sche «Ferm Tabac» (Men Rauch) u «Sch’eu füss 'na radulina» (Cla Biert), il chant saja ina variaziun bainvisa, dian las inas ed insumma para la maschaida d’exercizis, chavazzins rumantschs e chant da funcziunar, cumpletteschan ils auters.
La gronda part da la classa ha grazia a ragischs rumantschas in avantag evident, per intgins èsi dentant l’emprim contact cun la lingua. Cun reguard a quella maschaida fan las conversaziuns impressiun.
Quai è la cana e mez, nus discurrin gia rumantsch ensemen.
Ed era sche Uorschla Natalia Caprez Brülhart fa l'entschatta da la lecziun attent cun in surrir sin la «visita da controlla» dad RTR, èsi cler che la docenta è incantada dal progress da la classa.
Per intginas ed intgins datti, tut tenor rom principal, la fin dal semester in examen e tar success 6 «ECTS-Credits» per il studi. Tge ch’i dat probabel per l’entira classa è in’invista en la lingua e cultura rumantscha, in impuls per reactivar las ragischs u era ina clav linguistica per la Rumantschia.