A Roveredo ha la terra gì da raquintar insatge. A Casclasc èn vegnidas a la glisch structuras monumentalas che pudessan appartegnair ad in abitadi stabel dal temp da bronz – 4'000 onns vegl. Ina scuverta extraordinara che pudess esser unica en Svizra tenor l'archeologa Maruska Federici-Schenardi en il discurs cun la RSI.
Mirs imposants e cheramica antica
Las restanzas èn imposantas: ils mirs da fin trais meters e mez ch'èn vesaivels sur ina lunghezza da tozzels meters, mussan ina structura imposanta. «Be pauc sut il humus èn gia sa mussadas structuras da crap e structuras colliadas cun vaschels che paran da derivar sin l'emprima egliada dal temp da bronz», ha declerà l'archeologa Maruska Federici-Schenardi a la Voci del Grigioni italiano.
In'exchavaziun diagnostica ch'è vegnida fatga suenter ina campagna da georadar dal servetsch archeologic chantunal ha purtà a la glisch cheramica per il diever quotidian. «Nus avain l'ipotesa che l'entir champ saja in abitadi fitg impurtant dal temp da bronz», ha declerà la perscrutadra.
Ina ierta da proteger
Per Gianpiero Raveglia, president da la Regiun Moesa e president communal da Roveredo, munta la scuverta ina responsabladad ed ina schanza. «Igl èn mirs che derivan tenor ils archeologs dal temp da bronz e ch'èn pia 4'000 onns vegls. Quai è probablamain unic sin nivel svizzer, perquai stuain nus tgirar bain quests mirs e far valair els uschè bain sco pussaivel per noss'economia turistica ed era per nossa identitad culturala», ha el punctuà durant l'emissiun.
In lieu strategic
Il president communal ha declerà ch'il lieu da chat sa chattia en in lieu strategic da transit. «Roveredo sa chatta sin duas vias da traffic, ina dal nord al sid e l'autra da l'ost al vest. Il nord al sid che tuts enconuschan maina sin il pass dal San Bernardino ch'era impurtant cunzunt gia dal temp dals Romans.» Casclasc è spezialmain impurtant: qua guardan ins sin la Val Traversagna, ina via da traffic istorica vers il Lai da Como.
Il project Interreg
La scuverta è vegnida fatga en il rom dal project interreg Archeo ALPS (Archeologia da las Alps. Lieus, preschientschas, strategias) la quala vegn manada da la regiun Moesa per la Svizra e da la quala era la RSI è sa participada.
«Sco regiun avain nus acceptà fitg gugent l'invitaziun da la provinza da Sondrio da sa participar a quest project», sco Raveglia sa regorda. La finamira è ina dubla: «Guardar che quests lieus vegnian protegids en la planisaziun e ch'els survegnian lura valur culturala e turistica».
Squitsch da bajegiar
La scuverta vegn en in mument decisiv. Il lieu principal da la Mesolcina bassa mantegna ina ritga ierta archeologica ch'è periclitada dal squitsch da construcziun pervia da la vischinanza da l'aglomeraziun da Bellinzona.
La zona da Casclasc è dapi decennis ina part d'in plan da quartier mai realisà. Ella è praticamain libra d'edifizis, ina raritad per Roveredo. «I vegn a sa mussar tge ch'ins sto far», ha admess il president communal. «Sa chapescha datti problems per parcellas che pudessan potenzialmain vegnir surbajegiadas, nua ch'ils proprietaris fan forsa ponderaziuns, ma i vegn ad esser da vesair tge interess che predomineschan.»
L'emprim pass vegn ad esser da definir uffizialmain il territori sco zona archeologica. En il futur pudessan suandar campagnas d'exchavaziuns pli vastas en collavuraziun cun universitads. «Igl è in'occasiun rara per ina archeologa», ha Maruska Federici-Schenardi confessà. «Ins lavura, metta ils mauns en la terra dals agens antenats ed ha questa colliaziun emoziunala che dat ad ins anc in impuls supplementar per la perscrutaziun archeologica.»