L'unda da chalira è bainprest a fin, ma la situaziun da la sitgira resta anc adina in problem. Betg mo per l'agricultura ed ils guauds mabain era per la situaziun dal provediment d'aua.
Il chantun Grischun ha in provediment d'aua che sa basa en tschertas regiuns sin reservuars d'aua sutterana, en autras regiuns però principalmain sin funtaunas che provedan las vischnancas.
Yves Quirin da l'Uffizi per la natira e l'ambient ha la survista da la situaziun actuala en il chantun Grischun. El declera che la sitgira en il chantun Grischun n'haja betg pir cumenzà ussa, i saja sitg gia dapi l'ultim october.
Auas sutteranas èn gronds arcuns
Tschertas regiuns en il Grischun, cunzunt quellas en regiuns pli bassas, han access als arcuns/reservuars da l'aua sutterana. Tenor Yves Quirin na vegnan quellas regiuns era en l'avegnir betg ad avair problems cun la mancanza d'aua. Las auas sutteranas sajan sco ina gronda bognera, quellas na svidan ins betg uschè svelt – er betg durant fitg lungas periodas da sitgira.
Dentant saja grev d'evaluar ils livels exacts da las auas sutteranas. I dettia divers facturs ch'influenzeschan las auas sutteranas ed uschia saja difficil da far prognosas ed era da concluder fatgs dal livel da l'aua sutterana. Quai munta ch'ins na po betg concluder dal livel d'aua sutterana la situaziun en connex cun la sitgira. Tuttina possian ins vesair trends e quant precipitaziun, pia plievgia ch'i haja dà.
A Poschiavo per exempel ves'ins ch'il livel da l'aua sutterana è fitg bass cumpareglià cun la media da plirs onns. Quai na vul dentant betg dir, che la vischnanca ha problems cun il provediment d'aua.
En l'Engiadina nua che la situaziun da sitgira è in pau main «stretga» ch'en auters lieus, ves'ins era ch'ils livels d'auas sutteranas n'èn betg spezialmain auts u bass.
En auters lieus sco per exempel a Schnaus en Surselva pon ins constatar, quai ch'era Yves Quirin ha ditg: Ins vesa ch'igl è stà sitg durant l'ultim temp. En divers lieus èn ils livels pli bass che la media, ma era là: il livel d'auas sutteranas na di betg bler sur da la situaziun per exempel en l'agricultura u sur d'il privel d'incendis.
Quirin di che tenor prognosas da la scienza da clima avess la quantitad da plievgia da restar medema, ma las periodas da plievgia vegnian a sa midar. Uschia dovria plirs onns da sitgira per ch'i dettia problems cun l'aua sutterana. Quai vul dir che per regiuns cun access ad arcuns d'aua sutterana na vegn la sitgira anc betg ad esser in problem proximamain.
En regiuns senza access a l'aua sutterana vesi dentant ora auter.
Sa basar mo sin funtaunas pudess vegnir difficil
En regiuns, plitost alpinas è la situaziun in'autra. Quellas regiuns n'han nagina aua sutterana e dovran be funtaunas per il provediment d'aua. Là pudessan la sitgira tenor l'expert chaschunar relativamain svelt problems.
Tut tenor situaziun da provediment d'aua da las vischnancas pon ellas esser pertutgadas fitg svelt e fermamain da la sitgira.
Tenor Yves Quirin sa mussia era tut tenor funtauna in'autra situaziun, i saja cun quai grev da far prognosas regiunalas. I dettia divers facturs ch'influenzeschan la disponibilitad d'aua, sco per exempel la profunditad da la funtauna ed il lieu nua che quella sa chatta.
En connex cun la mancanza d'aua sa mussia en quellas regiuns ina situaziun tut autra, e quai durant l'entir onn. Quirin declera che las funtaunas na porschian betg tut l'onn la medema quantitad d'aua, uschia dettia dapli aua durant la stad e damain durant l'enviern. A partir da l'october u dal november cura che l'aua cumenza a schelar, na survegnan las funtaunas nagin aua pli, i resta arcunà en furma da naiv. Enturn il favrer cuntanschan las funtaunas uschia il minimum. En regiuns turisticas saja quai ina gronda sfida, cun quai ch'il quantum d'aua è il pli bass ma la dumonda d'aua è la pli auta.
Quai munta che, era sch'igl è sitg ussa, pudessi esser che quellas vischnancas che retiran be aua da funtaunas n'han betg problems d'aua, perquai ch'il quantum da tuttina pli aut che durant l'enviern.
Co vai vinavant?
«Igl è ina situaziun extraordinaria, uschia sco uss n'è quai anc mai stà, di Yves Quirin. Fin uss funcziunia anc bain, ma sch'i resta uschè sitg e sch'i na dat nagina u pauca plievgia fin l'october, vegnia la situaziun fitg precara.
Ina situaziun uschè extrema n'avain nus anc mai gì.
Sche la stad e pli tard l'atun restian uschè sitgs, lura manchia l'aua durant l'enviern. En il cas extrem duvrassi mesiras severas per spargnar aua ed en il cas il pli extrem stuess'ins transportar aua d'in lieu a l'auter. Ma l'expert di era che quel scenari na saja uss anc betg plausibel. I saja da spetgar la stad e la plievgia.