La populaziun da chavriels en Surselva sa stabilisescha sin in bass nivel. In dals motivs per quai èn ils animals da rapina gronds, il luf-tscherver ed il luf. Sco che Patrizio Decurtins da l'Uffizi da chatscha e pestga dal chantun Grischun ha ditg envers la FMR, han ils chavriels l'abilitad da s'adaptar fitg svelt a novas situaziuns. Tras lur grond potenzial da reproducziun possian els sa revegnir svelt d'ina diminuziun.
L'october 2025 ha l'Uffizi da chatscha e pestga dal chantun Grischun publitgà il rapport davart la planisaziun da chatscha dal chavriel. Il document cun radund 30 paginas dat ina survista davart la situaziun da la populaziun dals chavriels. El tematisescha era ils plans da chatscha per il chavriel. «Il document vegn actualisà mintg'onn l'october sin fundament da las cifras da la chatscha auta», scriva l'uffizi. La stimaziun dal dumber da chavriels en il chantun Grischun sa basa sin dumbraziuns en territoris da test. I sa tracta da 46 territoris da test ch'èn represchentativs per il svilup da la populaziun dals chavriels. In ulteriur indicatur per la grondezza da la populaziun dals chavriels è il dumber da bucs che vegnan sajettads da chatscha auta. «Sche la populaziun da chavriels è gronda, vegni era sajettà dapli bucs», constatescha l'uffizi en ses rapport.
La finamira dal chantun saja quella da procurar per populaziuns da selvaschina adattadas al spazi da viver. Ils plans da chatscha vegnan adattads a la situaziun da las differentas populaziuns regiunalas. Uschia vegn decidì quant grond ch'il contingent da chatscha da chavriels è u schebain i duai dar ina chatscha d'atun da chavriels.
Tge èn ils motivs che la populaziun dals chavriels è il mument pitschna en Surselva?
En ses rapport prenda l'uffizi empau pli detagliadamain sut la marella la situaziun da la populaziun dals chavriels en Surselva. «Dapi l'onn 1991 variescha il svilup da quella fitg. Il strentg enviern 2017/18 ha chaschunà ina reducziun massiva da la populaziun da chavriels. Dapi il 2018 è era l'influenza dal luf e dal luf-tscherver s'augmentada. Quai è il motiv che la populaziun dal chavriel è sin in bass nivel dapi il 2021», scriva l'uffizi. Damai che bucs e chauras-chavriel èn pli u main tuttina gronds, vegnan animals dad omaduas schlattainas stgarpads tuttina savens. Sco l'uffizi scriva, è quai auter tar las tschiervas: «Tar quella populaziun sa servan ils lufs surtut d'animals feminins e vadellas.» A la chatscha auta 2025 è vegnì sajettà en Surselva strusch 150 bucs-chavriel. Quai è pli u main il medem dumber sco ils davos quatter onns. Ils megliers onns (1998 u 2011) èn vegnids sajettads en Surselva passa dubel uschè blers bucs durant la chatscha auta.
Pertge datti differenzas entaifer ina regiun?
En Surselva po vegnir constatà ina differenza da la populaziun dals chavriels en la part sura (district I) en cumparegliaziun cun la part sut (district II). Quella situaziun ha giustifitgà da lubir als chatschaders da sajettar ussa en il district II fin trais chauras-chavriel, en il district I dentant mo ina. Patrizio Decurtins da la partiziun selvaschina e chatscha da l'Uffizi da chatscha e pestga dal chantun Grischun argumentescha suandantamain quella differenza: «En il district I è il dumber da chavriels sa reducì fitg suenter il enviern strentg 2017/2018 ed è lura restà sin in bass nivel. Perquai è vegnì decidì l'onn 2021 da stritgar ils contingents per la segunda e terza chaura-chavriel. Il dumber da chavriels è era sa reducì en il district II, dentant in bun tant damain. Ils onns 2023 e 2024 n'è ina chatscha speziala sulettamain betg stada necessaria damai ch'igl è gia vegnì sajettà avunda chauras durant la chatscha auta. Las experientschas dals davos tschintg onns sur l'entir chantun mussan che la restricziun da contingents è per il pli betg necessaria, era betg sche il dumber da chavriels è bass. Las chauras èn protegidas suffizientamain cun il scumond da sajettar chauras che han ansiel.»
Gida ina reducziun dal contingent a meglierar la situaziun?
Sin la dumonda, schebain ina reducziun dal contingent sin ina suletta chaura chavriel possia meglierar la situaziun da la populaziun da chavriels diminuida di Patrizio Decurtins: «En general sa mussi ch'ils chatschaders fan main squitsch da chatscha sin chauras-chavriel sche il dumber da chavriels è bass. Plinavant è era il dumber da chauras lubidas (senza ansiel) pli pitschen, quai che sminuescha era il squitsch entras la chatscha. Tenor la cifra da bucs sajettads durant la chatscha auta – il pli impurtant indicatur da la populaziun – è la populaziun stada pli u main stabila en Surselva dapi il 2018. Ils resultats da las dumbraziuns en ils areals da test mussan schizunt ina leva tendenza positiva en la part sura da la Surselva.»
-
Bild 1 von 2. Patrizio Decurtins lavura en la partiziun selvaschina e chatscha da l'Uffizi da chatscha e pestga dal chantun Grischun. Bildquelle: Uffizi da chatscha e pestga dal chantun Grischun.
-
Bild 2 von 2. Statistica dals bucs-chavriels sajettads durant la chatscha auta en Surselva dal 1991 fin il 2025. Ils megliers onns èn vegnids sajettads dapli ch'il dubel uschè blers bucs sco quest onn. Bildquelle: Uffizi da chatscha e pestga dal chantun Grischun.
Tge influenza han ils animals da rapina gronds sco il luf ed il luf-tscherver sin la populaziun dals chavriels?
«En differentas regiuns cun trieps da lufs e lufs-tscherver sa mussa il medem muster: Il dumber da chavriels sa reducescha ils emprims onns e sa stabilisescha lura sin in pli bass nivel. Ils animals da rapina guliveschan pia ora las fermas fluctuaziuns natiralas en la populaziun da chavriels ch'i deva pli baud. Las experientschas sco era numerus studis scientifics mussan ch'ils animals da rapina na ragischan betg ora lur preda, era betg sche omaduas spezias (luf e luf-tscherver) vivan en il medem territori. Sur millennis è la selvaschina s'adattada als animals da rapina e sa evitar els fitg bain. Suenter blers onns d'absenza dal luf e dal luf-tscherver ha ella duvrà intgins onns da puspè s'adaptar a quels. Plinavant vegn cunzunt il chavriel a frida fitg svelt cun novas situaziuns ed entras ses grond potenzial da reproducziun po el sa revegnir svelt d'ina diminuziun», constatescha Patrizio Decurtins.
Datti mesiras pussaivlas per meglierar la situaziun dal chavriel?
«Ord vista da la planisaziun da chatscha dovri actualmain naginas ulteriuras mesiras per la protecziun dal chavriel. Per la regiuvinaziun natirala dal guaud èsi positiv ch'il dumber da chavriels è sa stabilisà sin in nivel pli bass. Quai gida a cuntanscher las finamiras da la «Strategia spazi da viver guaud-selvaschina 2021». Tenor il dumber da bucs chavriel sajettads durant la chatscha auta sa chatta la populaziun da chavriels en Surselva actualmain sin in sumegliant stan sco tranter ils onns 1999 e 2006. Ils resultats da la dumbraziun dals davos onns en il district I mussan schizunt in lev augment. Il svilup dal chavriel vegn persequità vinavant intensivamain.»