En il Tessin n'èn ellas betg da survesair. Buttiglias da plastic transparentas cun sisum in viertgel verd che pendan vi da pals u vi d'in rom d'ina planta. Ed en quellas ina massa baus dal Giapun. Quels vegnan carmalads da feromons e crodan lura da la vart giu en la buttiglia, or da la quala na pon els lura betg pli scappar.
Passa 3'000 da questas traplas han las autoritads tessinaisas repartì en il chantun. Quai betg exnum cun la finamira da ragischar ora l'insect, declera Cristina Marazzi, la manadra dal servetsch chantunal per la protecziun da las plantas en il Tessin.
«La strategia da retegnair n'ha betg la finamira da laschar svanir cumplettamain l'insect, mabain d'emprender d'enconuscher exactamain il territori e d'agir uschia adina pli intenziunadamain cun traplas en ils puncts ils pli sensibels da mintga vischnanca.»
Aura bletscha da l'onn passà sco catalisatur
Ma quest onn vegn questa strategia al cunfin. Pervi da l'aura bletscha la stad passada è la populaziun da baus dal Giapun explodida en il Tessin. Quai procura per gronds donns en l'agricultura, cunzunt en las vignas, nua ch'ils baus dal Giapun maglian la feglia.
Per far frunt a questa invasiun hajan els perquai adattà lur strategia e recumondan a la populaziun da sez cumprar traplas e da plazzar quellas en ils curtins. En la situaziun actuala stopp'ins duvrar tut ils meds pussaivels, è Cristina Marazzi persvadida.
«Nus savain bain tge che nus avain prendì, dentant betg tge che nus avain laschà enavos. Per cuntanscher ina limitaziun vegni perquai ad esser indispensabel da realisar tut las mesiras disponiblas.»
E quest clom ha apparentamain gì effect. Las butias spezialisadas en il Tessin han vendì fin 10 giadas dapli traplas che l'onn passà.
Mesauc en il focus grischun
Da quellas dovran era las autoritads grischunas per cumbatter la derasaziun dal bau dal Giapun. Quai declera Walter Fromm dal Plantahof a Landquart. Cunzunt en il Mesauc cumbattian els il mument fitg cunter il bau invasiv, di il manader dal post da pumicultura e viticultura.
«L'onn passà è il territori vegnì surveglià fin a l'autezza da Lostallo. Entant è il territori pertutgà dentant sa schlargià levamain. I duai exnum vegnir impedì che l'insect sgola sur il pass dal San Bernardino e cuntanscha uschia il territori da viticultura dal Signuradi.»
D'appellar a la populaziun da cumprar traplas e da plazzar quellas sin l'agen terren vesa el dentant fitg critic. Lur strategia saja in'autra.
«Per carmalar e tschiffar cun success insects ston bleras traplas vegnir plazzadas a moda concentrada en in lieu. Uschia datti ina ferm nivel d'odurs ch'attira ils insects er or dal conturn. Sche persunas privatas mettan si atgnas traplas, fa quai mo confus ils insects e fa che las traplas professiunalas èn main effectivas.»
Annunziar observaziuns al Plantahof
Sche la strategia grischuna ha lura l'effect giavischà u sch'ins sto adattar quella, possian els pir eruir la fin da l'onn, cura ch'els hajan ensemen tut las cifras. Cler è per el dentant ch'i saja da far tut il pussaivel per franar la derasaziun dal bau dal Giapun en il Grischun. E qua possia era la populaziun gidar, quai cun annunziar al Plantahof sch'i chattian da quels baus.