Ils plans che Mario Casanova da la Procura SA ha per sviluppar il vitg da Surcuolm han procurà la fin favrer 2026 per attenziun. Betg main che trais chasas cun 40 abitaziuns administradas ed ulteriuras 20 abitaziuns per dar a fit a la populaziun indigena prevesa la Procura SA da realisar amez il vitg da Surcuolm.
Per questas trais chasas cun 140 letgs sto la chasa da scola cun la halla polivalenta ed il tschaler da protecziun guntgir inclusiv la veglia chasa communala. Betg main che 30 milliuns francs vul la Procura SA investir a Surcuolm. Per realisar la surbajegiada sto il suveran da la vischnanca da Sursaissa/Mundaun decider davart ina revisiun parziala da la planisaziun. Atgnamain era questa decisiun stada annunziada per la radunanza communala dals 16 d'avrigl 2026. Questa radunanza ha gì lieu, dentant senza la tractanda da midar la zona.
Decider il fanadur – resalvas enconuschentas
Sco quai che Mario Casanova di a la FMR èsi previs da tractar la revisiun da la zona ad ina radunanza communala ils 12 da fanadur 2026. La vischnanca n'ha anc betg confermà quest termin.
Mario Casanova è da buna speranza ch'ina maioritad da la vischnanca Sursaissa/Mundaun vegnia a sustegnair questa revisiun. Ad el èn las resalvas cunter il project era vegnidas ad ureglia. Per exempel pertutgant la dimensiun dals edifizis cun tetg plat. «Quest tetg plat duvrain nus per realisar l'indriz per producir energia solara.» Il president dal cussegl d'administraziun da la Procura SA quinta, grazia a quest indriz, da pudair producir sez la gronda part da l'energia che las trais chasas dovran. E pertutgant la valur istorica da l'anteriura chasa communala che sto guntgir pervi da la surbajegiada ha el tschertas resalvas. «Questa chasa è en in nausch stadi ed ella n'è dal rest er betg sut protecziun.»
Spazzar il tschaler da protecziun
La dumonda da spazzar il tschaler da protecziun è tenor Mario Casanova giud maisa. «La vischnanca da Sursaissa/Mundaun ha a disposiziun avunda plazzas da protecziun, uschia che nus avain survegnì il consentiment d'astgar spazzar quest tschaler da protecziun.»
Per Mario Casanova èsi dentant cler ch'ins na po betg mo prender davent insatge a la populaziun, mabain ch'ins sto er porscher insatge. Sper las 20 abitaziuns che duain star a disposiziun a la populaziun indigena vul Mario Casanova er crear la pussaivladad da realisar spazi public en ina da las trais chasas. Per el èsi cler che la vischnanca sto dentant realisar quellas stanzas a disposiziun a la publicitad. «La vischnanca profitescha finanzialmain da la surbajegiada, uschia che’ella dastga senz'auter era prender daners enta maun.»
Adversaris na san nagut d'in termin da votaziun
Dad in termin da votaziun n'ha Irene Schneider anc udì nagut. La dunna che abita a Surcuolm è s'exprimida gia da bel’entschatta cunter ils plans da realisar la surbajegiada amez il vitg. «Nus avain rimnà bundant 30 resalvas cunter la surbajegiada che nus avain deponì tar la vischnanca.» In dals motivs principals che pledan cunter la surbajegiada èn, tenor las explicaziuns dad Irene Schneider, la cumparsa quadrata da las trais chasas che na sa cunfa insumma betg cun il maletg dal vitg da Surcuolm.
Critica envers la surbajegiada è er vegnida da la Protecziun da la patria grischuna che scriva en ina posiziun il mars 2021 da sgarschaivla banalitad ch'ins possia bain s'imaginar en l'aglomeraziun d'ina citad ma betg en in vitg muntagnard. La Protecziun da la patria grischuna è da l'avis che l'anteriura chasa communala, construida l'onn 1900, saja degna da vegnir protegida.
Respostas da la vischnanca en connex cun las resalvas n'ha la gruppa d'adversaris ed adversarias enturn Irene Schneider an survegnì naginas, sco ella ha ditg envers la FMR. Co i stat cun l'elavuraziun da questas resalvas sco er cun il termin da votaziun avess la FMR gugent udì da la vischnanca. Il president communal, Ernst Sax, n'è dentant betg stà cuntanschibel.