Dapi ils 15 da matg 2006 emettan Radio e Televisiun Rumantscha sut in tetg ord la chasa RTR a la Plazza dal teater a Cuira. Là sa chattan era ils biros dals correspundents da la televisiun svizra SRF e da radio SRF (da lezzas uras anc DRS), da la Radiotelevisione svizzera di lingua italiana RSI (lura RTSI) ed ultra da quai era la filiala da l'agentura svizra da novitads SDA ed il post central da l'Agentura da Novitads Rumantscha ANR (oz la FMR). Ils 6 da zercladur è la chasa vegnida averta uffizialmain ed ils 9 e 10 da zercladur èn stads ils dis da las portas avertas per il public. La nova chasa RTR è la quarta dimora da Radiotelevisiun Svizra Rumantscha a Cuira.
Avant era il Radio Rumantsch staziunà a la via dal teater en il center da Cuira, e la Televisiun Rumantscha ora en il City Vest a la Via commerziala. L'emprim èsi pia ì per unir quai che tutga ensemen: Las redacziuns da radio e televisiun rumantscha. Suenter però era d'enfirmir la collavuraziun cun las ulteriuras redacziuns sut il tetg dal center da medias RTR.
Il svilup da la pagina d'internet
-
Bild 1 von 4. Il cumenzament da la pagina d'internet è stà il 1998, quest screenshot è or da l'archiv da l'internet, da l'entschatta dal 2000. Bildquelle: waybackmachine.
-
Bild 2 von 4. Ils 12 da zercladur 2006, curt suenter la midada en la nova chasa. Bildquelle: waybackmachine.
-
Bild 3 von 4. Ils 24 da zercladur 2016. Bildquelle: waybackmachine.
-
Bild 4 von 4. Ils 3 da zercladur 2026. Bildquelle: waybackmachine.
20 onns plain restructuraziuns e midadas
Cun ils onns n'hai betg be dà midaments en la televisiun, las medias e nossa societad en general, mabain er tar RTR. Dapi l'onn 1969 hai dà differentas midadas en la direcziun dad RTR, 6 persunas han lavurà en quel uffizi, ed uss en l'onn 2026 datti gist la proxima midada.
Las direcziuns dad RTR
-
Bild 1 von 3. Nicolas Pernet (2021-2026). Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 3. Ladina Heimgartner (2014-2020). Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 3. Ils directurs dad RTR avant 2014: Chasper Stupan (1995-2001), Bernard Cathomas (2001-2009) e Mariano Tschuor (2009-2014). Clemens Pally (1969-1984, a sanestra), è stà il manader dal post rumantsch dad SRF. La part da radio è dapi 1991 ina atgna unitad en la SRG SSR, dapi 1995 datti Radio e Televisiun Svizra Rumantscha. Bildquelle: RTR.
Per la fin dal 2025 han 162 persunas lavurà tar RTR quai cun in equivalent da 123,4 plazzas cumplainas. Da quai èn stadas 54% dunnas e 46% umens. Per savair dapli sur da la chasa RTR chattais Vus tut sin la pagina d'internet.
- per guardar, tgi che fa tge tar RTR,
- per chattar la fatscha tar la vusch en il radio,
- per contactar insatgi
RTR en cifras
En il decurs dals ultims 20 onns n'è betg be sa sviluppada la tecnica, mabain er il dumber da las minutas da video ch'èn vegnidas emessas. En summa èn quai stadas 2'341 uras 35 minutas e 3 secundas, quai fa dapli che 98 dis.
Il trend en ils ultims 20 onns era cleramain ch'i dat mintg'onn in zic dapli da RTR. L'onn 2024 ch'era visiblamain in onn cun dapli minutas emessas è stada in onn cun bleras differentas occurrenzas e festas da musica ch'han procurà bleras minutas da video, dapli ch'en media.
Cura ch'ins guarda sin las minutas da radio emessas, vesa quai or in pau different. Dapi il favrer 2008 emetta RTR durant 24 uras radio. In summa fa quai lura per onn 525'600 minutas radio ubain 8'760 uras, per onns basest fa quai 24 uras dapli.
Avertura da la chasa RTR 2006
-
Bild 1 von 6. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 6. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 6. Bildquelle: RTR.
-
Bild 4 von 6. Bildquelle: RTR.
-
Bild 5 von 6. Bildquelle: RTR.
-
Bild 6 von 6. Bildquelle: RTR.
Quai vul dir che dapi il favrer 2008 fin ils 6 zercladur 2026 ha RTR emess 9'646'560 minutas da radio, quai èn 160'776 uras u 6'699 dis.
La chanzun rumantscha – superstars era per la Rumantschia
En il decurs dal temp ha RTR fatg blers formats ed emissiuns. Tut per rinforzar la lingua e cultura rumantscha. Per exempel en l'onn 2009 ha RTR preschentà ina nova seria d'emissiuns cun il titel «La chanzun rumantscha».
En set emissiuns da radio en successiun ha il public elegì da passa 90 chanzuns rumantschas las 10 ch'èn vegnidas en dumonda sco «La chanzun rumantscha». Il grond final è vegnì emess ils 5 da december a partir da las 20:40 sin il chanal da televisiun RSI LA 1, directamain da Lugano.
Minisguard – televisiun mo betg per gronds
En l'onn 2009 vegn lantschà il project da novitads per uffants: il Minisguard. Igl è l'emprima emissiun da novitads rumantscha aposta fatga per uffants. Dapi là è il Minisguard in success, mintg'emna la dumengia vegn emess ina nova episoda da Minisguard.
Or da l'archiv: L'emprima emissiun da Minisguard is 12-07-2009
Il studio da televisiun en il decurs dal temp
Cura ch'il radio e la televisiun vegnan fusiunads sut in unic tetg mida er la culissa. L'onn 2009 survegn RTR per la emprima giada in agen studio da televisiun, cun decor e tut ch'ins giavischa.
L'onn 2015 vegn quel puspè remplazzà ed i vegn installà il studio da televisiun sco ch'ins enconuscha dal Telesguard fin uss.
Studios da televisiun en il decurs dal temp
-
Bild 1 von 2. Studio televisiun dapi 2009. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 2. Nov studio da televisiun dapi il 2015. Bildquelle: RTR.
Il rumantsch e l'intelligenza artifiziala
Igl era enturn l'onn 2019 cura ch'il tema dad intelligenza artifiziala ha cumenzà dad vegnir pli relevant. Ed er tar RTR vegn lantschà in project cun il num: «metadatas ed intelligenza artifiziala». L'emprim focus per RTR è il project «speech to text/pled tar text», nua che maschinas emprendan cun agid dad audios e transcripziuns ils idioms rumantschs.
L'intelligenza artifiziala e la Rumantschia
-
Bild 1 von 3. Bildquelle: RTR.
-
Bild 2 von 3. Textshuttle. Bildquelle: RTR.
-
Bild 3 von 3. ALAS da la Lia Rumantscha. Bildquelle: RTR.
Finamira era da cuntanscher ina transcripziun automatica da texts che po alura vegnir duvrada per meglierar la tschertga en l'archiv, crear texts transcrits automaticamain per elavurar contribuziuns ubain en connex cun la preparaziun da sistems d'uschenumnads «Smart Speakers».
Era sche la translaziun automatica cun intelligenza artifiziala funcziunà gia relativamain ditg e bain en autras linguas, vesa quai ora auter per il rumantsch. Il 2022 preschentà RTR en ina collavuraziun cun «textshuttle» in med da translaziun automatica. Ma la translaziun funcziuna per in lung temp mo per translaziuns en ed or dal rumantsch grischun.
La translaziun tranter ils idioms resta difficil, fin en l'avrigl 2026. Là preschenta la Lia Rumantscha il nov sistem da translaziun «ALAS». Cun il nov sistem datti uss era la pussaivladad da translatar tranter differents idioms, ubain or da tudestg en ils differents idioms u viceversa.
Cuntervent en la politica
Ils 4 da mars 2018 vegn refusada l'iniziativa «No-Billag» che vuleva abolir las taxas per radio e televisiun. En l'entira Svizra eran 71,6% ed en il Grischun 77,2% da las votantas e dals votants cunter l'iniziativa.
Ma en l'onn 2026 vegn decis in'autra giada davart las taxas da recepziun per radio e televisiun en l'iniziativa SRG SSR. Ma era questa giada decida il suveran svizzer cleramain cunter quella iniziativa.
L'ultim Rumantsch
Il 2023 cumenzan las lavurs da filmar per la nova seria rumantscha «L'ultim Rumantsch». Il drama da famiglia ficziunal è posiziunà en il martgà da medias plain tensiuns e gieus da cumbat ed è ina producziun da RTR e da l’interpresa Shining Film.
Publitgà vegn la seria lura en cumenzament da l'onn 2024, ed i na resta betg mo tar ina stafla ma ina segunda stafla suonda e vegn emessa in onn pli tard.
Ed uss èsi da festivar il giubileum da 20 onns Radio e Televisiun rumantscha sut in tetg.